اقْتَصَرَ عَلَى قَدْرِهِ كَانَ أَبْقَى لَهُ ) .
اين جمله شبيه جملهء ديگرى است كه در غرر الحكم از آن حضرت نقل شده كه فرمود : « رحم اللَّه امرأ عرف قدره و لم يتعد طوره ؛ خدا رحمت كند كسى را كه قدر خود را بشناسد و از حد خود تجاوز نكند » . « 1 »
تجربه نشان داده كسانى كه پا را از گليم خويش فراتر مىنهند مردم را بر ضد خود مىشورانند و مردم نه تنها آن جايگاه نادرست را براى آنان به رسميت نمىشناسند ، بلكه جايگاه سزاوارشان را هم از آنان مىگيرند . دليل آن روشن است زيرا مردم اين گونه مدعيان نالايق و بلند پروازان بىمقدار و گاه ابله را افرادى متقلب و دروغگو و خائن مىشناسند و به همين دليل كمترين ارزشى براى آنها قائل نيستند ؛ ولى افراد صادق و راستگو و قانع به حق خويش را انسانهاى باارزشى مىدانند كه هميشه حقشان را ارج مىنهند .
شانزدهم . « مطمئنترين وسيلهاى كه مىتوانى به آن چنگ زنى آن است كه ميان تو و خدايت رابطهاى برقرار سازى » ؛ ( وَ أَوْثَقُ سَبَبٍ أَخَذْتَ بِهِ سَبَبٌ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ ) .
اشاره به اينكه پناه بردن به وسايل مادى و توسل به مخلوق ، هرگز قابل اطمينان نيست و به آسانى ممكن است هم آنها شكست بخورند و هم تو كه دست به دامان آنها زدهاى . ثابت و جاودانه و پايدار ، ذات پاك خداست كه هيچ چيز نمىتواند قدرتش را محدود سازد ، بنابراين آن كس كه تكيه بر ذات پاكش كند تكيه بر جاى مطمئن و غير قابل زوالى كرده و اين همان توحيد افعالى است كه مىگويد : « لا مؤثر فى الوجود الا اللَّه ؛ مؤثر واقعى در عالم هستى تنها خداست » .
قرآن مجيد مىگويد : « فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى ؛ بنابراين ، كسى كه به طاغوت ( بت و شيطان ، و هر موجود طغيانگر ) كافر
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، 4666 .