شرح و تفسير زاد و توشهء آخرتت را با ديگران بفرست !
امام عليه السلام در اين بخش از وصيّتنامه به طولانى بودن سفر آخرت و نياز شديد به تهيهء زاد و توشه براى اين سفر از طاعات و كارهاى خير به ويژه انفاق در راه خدا اشاره كرده است .
نخست مىفرمايد : « ( فرزندم ! ) بدان راهى بس طولانى و پر مشقت در پيش دارى » ؛ ( وَ اعْلَمْ أَنَّ أَمَامَكَ طَرِيقاً ذَا مَسَافَةٍ بَعِيدَةٍ ، وَ مَشَقَّةٍ شَدِيدَةٍ ) .
پيمودن راههاى دنيا ، هر چند طولانى و مشقت بار باشد در برابر راه آخرت سهل و آسان است . راه آخرت بسيار پر پيچ و خم و از گردنههاى صعب العبور فضايل اخلاقى و مبارزه با هواهاى نفسانى مىگذرد و گاه پيمودن يكى از آنها سالها وقت مىطلبد .
امام عليه السلام بعد از اين هشدار ، لزوم تهيهء زاد و توشه براى اين سفر را گوشزد مىكند و مىفرمايد : « در اين راه ( پر خوف و خطر ) از كوشش و تلاش صحيح و فراوان و توشهء كافى كه تو را به مقصد برساند بى نياز نيستى ، به علاوه بايد در اين راه سبكبار باشى ( تا بتوانى به مقصد برسى ) » ؛ ( وَ أَنَّهُ لَا غِنَى بِكَ فِيهِ عَنْ حُسْنِ الارْتِيَادِ « 1 » ، وَ قَدْرِ بَلَاغِكَ « 2 » مِنَ الزَّادِ ، مَعَ خِفَّةِ الظَّهْرِ ) .
اساس اين زاد و توشه همان است كه در قرآن مجيد آمده است آنجا كه مىفرمايد : « وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ؛ و زاد و توشه تهيه كنيد ، و بهترين زاد و توشه تقوا و پرهيزگارى است » . « 3 »
هامش
( 1 ) . « ارتياد » از ريشهء « رَود » بر وزن « قَوم » در اصل به معناى رفت و آمد كردن توأم با مدارا و ملايمت در طلب چيزى است و در مشتقاتِ آن ، گاه روى جنبهء طلب تكيه مىشود و گاه روى جنبهء رفق و مدارا . واژهء اراده نيز از همين ريشه گرفته شده است .
( 2 ) . « بلاغ » به معناى چيزى است كه انسان را به مقصد برساند .
( 3 ) . بقره ، آيهء 197 .