آن گاه امام عليه السلام در ادامهء سخن به دومين توصيهء خود پرداخته مىفرمايد : « پس براى تأمين زندگى نهايت تلاش و كوششت را داشته باش » ؛ ( فَاسْعَ فِي كَدْحِكَ ) .
اين چيزى است كه در بسيارى از روايات اسلامى بر آن تأكيد شده تا آنجا كه در حديث معروف نبوى مىخوانيم : « مَلْعُونٌ مَنْ أَلْقَى كَلَّهُ عَلَى النَّاسِ ؛ كسى كه سربار مردم باشد ملعون و رانده شدهء دربار خداست » . « 1 »
اگر همهء مسلمانان به ويژه جوانان به اين دستور عمل كنند كه هيچ كسى جز افراد از كار افتاده محتاج ديگران نباشد ، به يقين جامعهء اسلامى به پيشرفتهاى مهمى نايل مىشود حتى كشورهاى اسلامى نيز نبايد سربار كشورهاى غير مسلمان باشند كه نتيجهاى جز ذلت به بار نمىآورد .
بعضى از شارحان نهجالبلاغه ، اين جمله را طور ديگرى تفسير كردهاند و گفتهاند منظور اين است كه در راه انفاق ، تلاش و كوشش كن و واژهء « كدح » را به معناى آنچه را كه انسان براى آن زحمت كشيده تفسير كردهاند كه در اين صورت اين فقره مقدمهاى براى بيان جمله بعد خواهد بود ؛ ولى تفسير اوّل صحيحتر به نظر مىرسد .
آن گاه امام عليه السلام به بيان توصيهء سوم پرداخته مىفرمايد : « ( از آنچه به دست مىآورى در راه خدا انفاق كن و ) انباردار ديگران مباش » ؛ ( وَ لَا تَكُنْ خَازِناً لِغَيْرِكَ ) .
اشاره به اينكه آنها كه از افزودههاى اموال خويش انفاق نمىكنند و سعى در اندوختن آن دارند ، بيچارگانى هستند كه تلاش خود را صرف در نگهدارى اموال براى وارثان مىكنند و در قيامت ، حسابش بر آنها و در دنيا لذتش براى ديگران است ؛ همان وارثانى كه گاه كمترين اعتنايى به مورِث خود ندارند و عمل خيرى براى او انجام نمىدهند ، بلكه گاه از او نكوهش مىكنند كه آنچه برايشان به ارث گذاشته كافى نيست . حتى اگر وارثان افراد نيكى باشند و از آن در طريق طاعت
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 72 ، ح 7 .