سپس امام عليه السلام با تعبير جالبى دعوت به انفاق فى سبيل اللَّه مىكند و مىفرمايد :
« هر گاه در زمانى كه قدرت دارى ، نيازمندى را يافتى كه مىتواند زاد و توشهء تو را براى روز رستاخيز تو دوش گيرد و فردا كه به آن نيازمند مىشوى به تو بازپس گرداند ، آن را غنيمت بشمار و ( هر چه زودتر ) و بيشتر اين زاد و توشه را بر دوش او بگذار » ؛ ( وَ إِذَا وَجَدْتَ مِنْ أَهْلِ الْفَاقَةِ مَنْ يَحْمِلُ لَكَ زَادَكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ، فَيُوَافِيكَ بِهِ غَداً حَيْثُ تَحْتَاجُ إِلَيْهِ فَاغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ إِيَّاهُ ، وَ أَكْثِرْ مِنْ تَزْوِيدِهِ وَ أَنْتَ قَادِرٌ عَلَيْهِ ) .
آن گاه مىافزايد : « زيرا ممكن است روزى در جستجوى چنين شخصى بر آيى و پيدايش نكنى » ؛ ( فَلَعَلَّكَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُهُ ) . « 1 »
امام عليه السلام در پايان اين بخش از وصيّتنامه براى تشويق به انفاق در راه خدا از تعبير ديگرى استفاده كرده مىفرمايد : « ( و همچنين ) اگر كسى را پيدا كنى كه در حال غنا و بىنيازيت از تو وام بگيرد و اداى آن را براى روز سختى و تنگدستى تو بگذارد ، آن را غنيمنت بشمار » ؛ ( وَ اغْتَنِمْ مَنِ اسْتَقْرَضَكَ فِي حَالِ غِنَاكَ ، لِيَجْعَلَ قَضَاءَهُ لَكَ فِي يَوْمِ عُسْرَتِكَ ) .
خلاصه اينكه انسان عاقل و هوشيار بايد از وجود دو كس بهره گيرد : كسى كه داوطلبانه و به طور رايگان بار سنگين توشهء انسان را بر دوش مىگيرد و با شادى و خوشحالى آن را به مقصد مىرساند و ديگر كسى كه در هنگام بىنيازىانسان به مال ، بخشى از اموال او را وام مىگيرد و در آن زمان كه شديداً به آن نيازمند است باز پس مىدهد . آرى چنين است حال كسانى كه در راه خدا انفاق مىكنند و
هامش
( 1 ) . در مورد اينكه ضمير « تطلبه » و جملهء « فلا تجده » به چه چيز برمىگردد ، ميان شارحان نهجالبلاغه اختلاف نظر است . احتمال اوّل اين است كه به شخص فقيرِ نيازمند باز گردد كه انفاقها را گويا بر دوش حمل مىكند و در قيامت تحويل صاحبش مىدهد . احتمال ديگر اينكه به خود مال برگردد ؛ يعنى ممكن است زمانى فرا رسد كه بخواهى مالى در راه خدا انفاق كنى و نداشته باشى ؛ ولى تفسير اوّل همان گونه كه در متن آمد ترجيح دارد و جملهء « و اغتنم » شاهد خوبى براى آن است .