در اين چهار جمله ، امام عليه السلام نخست به نتيجهء مستقيم انحراف از مسير طاعت خدا كه دورى از حق و سرگردانى است اشاره مىكند و سپس به نتيجهء نهايى آن كه محروم ماندن از نعمتهاى الهى و گرفتار شدن در چنگال عذاب اوست ، مىپردازد .
دو جملهء اوّل در واقع به منزلهء مقدمه و دو جملهء سوم و چهارم به منزلهء نتيجه و ذى المقدمه است و اين گفتار امام عليه السلام گويا اشاره به آيهء شريفه است كه مىفرمايد : « ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِّعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » . « 1 »
سپس امام عليه السلام مىافزايد : « زنهار زنهار مراقب خويشتن باش كه خداوند سرنوشت نهايى تو را از اين راه كه مىروى روشن ساخته و آنچه را كه امور زندگانى تو به آن منتهى مىشود بيان كرده ( سرنوشتى شوم و عاقبتى مذموم ) چرا كه تو به سوى عاقبتى زيانبار و منزلگاه كفر پيش مىروى » ؛ ( فَنَفْسَكَ نَفْسَكَ ! فَقَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ سَبِيلَكَ ، وَ حَيْثُ تَنَاهَتْ بِكَ أُمُورُكَ ، فَقَدْ أَجْرَيْتَ إِلَى غَايَةِ خُسْرٍ ، وَ مَحَلَّةِ كُفْرٍ ) .
اين تعبير در واقع برگرفته از همان تعبيرى است كه در قرآن مجيد آمده است :
« عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ؛ مراقب خود باشيد » « 2 » و تعبير امام عليه السلام اشاره به اين است كه اين راهى را كه در پيش گرفتهاى سرانجامى جز بدبختى و خسران و كفر ندارد ؛ از خواب غفلت بيدار شو و باز گرد .
جملهء « قَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ سَبِيلَكَ » را بسيارى از شارحان اين گونه معنا كردهاند كه خداوند راه روشن نجات را براى تو تبيين كرده در حالى كه اين مطلب در عبارات قبل آمده بود و نيازى به تكرار نداشت . منظور از اين جمله چيز ديگرى
هامش
( 1 ) . انفال ، آيهء 53 .
( 2 ) . مائده ، آيهء 105 .