ابوسفيان ظاهراً تسليم شديد ، بنابراين تو از گردونهء اين بحث به كلى خارج هستى كه بخواهى در ميان مهاجران نخستين ، قضاوت كنى و درجات آنها را تعيين نمايى .
در چهارمين و آخرين جمله مىافزايد : « تو همان كسى هستى كه همواره در بيابان ( گمراهى ) سرگردانى و از راه راست ( و حد اعتدال ) به اين طرف و آن طرف حركت مىكنى » ؛ ( وَ إِنَّكَ لَذَهَّابٌ فِي التِّيهِ ، رَوَّاغٌ عَنِ الْقَصْدِ ) .
« تيه » در اصل به معنى سرگردانى است سپس به بيابانى كه راه به جايى نمىبرد و انسان در آن سرگردان مىشود اطلاق شده است همان گونه كه به بيابان سينا كه بنى اسرائيل در آن چهل سال سرگردان بودند ، تيه گفته شده .
امام عليه السلام در اين جملهء اخير در واقع مسير معاويه را از دو جهت بر خطا مىبيند ؛ نخست اينكه خود را در يك وادى گرفتار كرده كه در آن راه به جايى نمىبرد و طريق مقصد نامعلوم است و ديگر اينكه به فرض كه طريق مقصد معلوم باشد ، او راه مستقيم را انتخاب نمىكند ، بلكه از مسير صحيح منحرف مىگردد .
« روّاغ » صيغهء مبالغه از ريشهء روغ ( بر وزن ذوق ) به معنى حركتهاى انحرافى است كه گاهى به اين طرف و گاه به آن طرف مىروند . مىگويند : روباه براى اينكه به دام نيفتد ، به اين صورت حركت مىكند . امام عليه السلام به مخاطب خود در اينجا مىگويد : تو همواره به اين طرف و آن طرف مكارانه مايل مىشوى و هرگز در مسير اعتدال حركت نمىكنى ؛ گاه مدافع صحابهء پيغمبر صلى الله عليه و آله مىشوى و گاه در مقابل صحابهء پيغمبر صلى الله عليه و آله دست به شمشير مىبرى و به جنگ برمىخيزى .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 392
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٩٢