نيست ؛ پيران به جوانى باز نمىگردند و جوانان به كودكى ؛ بنابراين در واقع هر لحظه براى انسان مرگى است و حيات جديدى ، مرگى كه بازگشت در آن تصور نمىشود .
امام عليه السلام بعد از بيان مشكلات مرگ و پايان زندگى و حوادث هولناكى كه انسان در پيش دارد به سراغ شرح دوزخ و عذاب دردناك و گوناگون آن مىپردازد و مىفرمايد : « ( اى بندگان خدا ) بر حذر باشيد از آتشى كه عمقش زياد ، حرارتش شديد و عذابش پيوسته تجديد مىشود » ؛ ( فَاحْذَرُوا نَاراً قَعْرُهَا بَعِيدٌ وَ حَرُّهَا شَدِيدٌ ، وَعَذَابُهَا جَدِيدٌ ) .
دربارهء عمق آتش دوزخ همين بس كه در حديثى آمده است : پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله با جمعى از اصحابش در مسجد نشسته بودند ناگهان صداى عظيمى شنيدند و متوحش شدند . پيغمبر فرمود : « أ تعرفون ما هذه الهدة ؛ مىدانيد اين صداى عظيم مربوط به چيست ؟ » عرض كردند : خدا و رسولش آگاهترند ، فرمود : « حجر القى من اعلى جهنم منذ سبعين سنة الان وصل الى قعرها ؛ قطعه سنگى بود كه از فراز جهنم هفتاد سال پيش سقوط كرده بود و الان به قعر دوزخ رسيد و اين صدا از آنجاست » . « 1 »
و در مورد شدت آتش دوزخ همين بس كه در حديثى آمده است ، آتش دوزخ را هفتاد بار خاموش كردند كه به صورت آتش دنيا در آمد ؛ « إِنَّ نَارَكُمْ هَذِهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءاً مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ وَ قَدْ أُطْفِئَتْ سَبْعِينَ مَرَّةً بِالْمَاءِ ثُمَّ الْتَهَبَتْ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ مَا اسْتَطَاعَ آدَمِيٌّ أَنْ يُطِيقَهَا » . « 2 »
دربارهء عذابهاى جديد و تازهء دوزخ قرآن مجيد بيان روشنى دارد ؛ مىفرمايد : « كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذاب ؛ هر گاه
هامش
( 1 ) . منهاج البرائة ، ج 19 ، ص 89 شبيه همين معنا در عوالى اللئالى ، ج 1 ، ص 280 آمده است .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 8 ، ص 288 ، ح 21 .