دستگاههاى عظيم توليدى است و خوف عامل بازدارنده در برابر طغيانها و حركات بىرويه است . همان گونه كه وسيلهء نقليه فاقد موتور ، از حركت باز مىماند و فاقد ترمز در برابر پرتگاهها و جادههاى خطرناك ايمنى ندارد ، اين دو در وجود هر انسانى بايد به صورت متعادل باشند تا هم به سوى طاعات حركت كند و هم از معاصى خوددارى نمايد .
اهميت اين دو به اندازهاى است كه در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : در وصاياى لقمان مطالب شگفتانگيزى بود از جمله اينكه به فرزندش چنين گفت : از خداوند متعال آن گونه خائف باش كه اگر تمام نيكىهاى جن و انس را به جا آورده باشى ، از عذاب او ( به علت پارهاى از لغزشها ) ترسان باشى و رجاى تو نسبت به خداوند بايد آن گونه باشد كه اگر معاصى جن و انس را انجام داده باشى اميد به رحمت او داشته باشى . هنگامى كه امام صادق عليه السلام اين حديث را از لقمان نقل كرد فرمود : پدرم چنين مىگفت : « إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا [ وَ ] فِي قَلْبِهِ نُورَانِ نُورُ خِيفَةٍ وَ نُورُ رَجَاءٍ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا وَ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا ؛ هيچ بندهء مؤمنى نيست مگر اينكه كه در قلبش دو نور است نور خوف و نور رجا اگر اين يكى را وزن كنند ذرهاى از آن يكى افزونتر نيست و اگر آن ديگر را وزن كنند ذرهاى از اين زيادتر نخواهد بود » . « 1 »
ابن ابى الحديد بعد از آنكه در شرح عبارت امام عليه السلام مىگويد : امام عليه السلام به محمد بن ابىبكر دستور مىدهد كه حسن ظن به خدا و خوف از او را در خود جمع كند و اين مقام والايى است كه جز صالحان آماده به آن نمىرسند حديثى را از امام على بن الحسين عليهما السلام نقل مىكند كه فرمود : « لو انزل اللَّه عز و جل كتابا انه معذب رجلا واحدا لرجوت ان اكونه او انه راحم رجلا واحدا لرجوت ان اكونه ؛ اگر خداوند متعال آيهاى نازل كند كه يك نفر را در عالم عذاب مىكند ، از آن بيم دارم
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 67 ، باب الخوف و الرجاء ، ح 1 .