آنها بكوشند . به گفتهء مرحوم علّامهء مجلسى واژهء وراء در اينجا ممكن است به معناى جلو و پيشاپيش باشد ( زيرا وراء گاه به اين معنا آمده ) و ممكن است به معناى پشت سر باشد ، همان گونه كه تيراندازان بر حسب ضرورتهاى ميدان جنگ گاهى در پيشاپيش لشكر قرار مىگرفتند و گاهى در پشت سر به دفاع برمىخواستند .
جملهء « وَ كَافِرُنَا يُحَامِي عَنِ الْأَصْلِ » به عقيدهء جمعى از مفسران نهجالبلاغه اشاره به شخصيتهايى همچون عباس ، ابوطالب ، حمزه و امثال آنهاست كه حتى قبل از آن كه اسلام بياورند ، مدافع اسلام و پيغمبر اكرم به خاطر وفادارى به اصول عواطف خويشاوندى بودند .
جالب توجّه اينكه به گفتهء بعضى از محققان ، هنگامى كه عدهاى ازمسلمانان در شعب ابىطالب در محاصرهء دشمن بودند ، افرادى مانند عباس ، عقيل بن ابىطالب و برادرش طالب بن ابىطالب و نوفل بن حارث بن عبدالمطلب و پسرش حارث و برادرش ابوسفيان بن حارث بن عبدالمطلب ( او غير از ابوسفيان بن حرب است ) با مسلمانان در شعب به سر مىبردند در حالى كه هنوز اسلام را نپذيرفته بودند . « 1 »
البته بعضى معتقدند كه ابوطالب و حمزه مدتها قبل از اظهار اسلام ، مسلمان شده بودند و اسلام خود را به دلايلى پنهان مىداشتند .
اينها همه در حالى بود كه خاندان معاويه ، ابوسفيان و دار و دستهاش در تمام صحنهها بر ضد مسلمانان آشكارا و پنهان توطئه مىكردند و معاويه گويا همهء اين مسائل مسلّم تاريخى را در نامهء خود به فراموشى سپرده و دم از حمايتِ اسلام و حاميان آن مىزند و افرادى را كه از اين صحنهها غايب بودند به عنوان مدافعان صف اوّل مىشمرد .
هامش
( 1 ) . منهاج البراعة فى شرح نهجالبلاغه ، ج 17 ، ص 365 .