مَنَعُونَا الْعَذْبَ « 1 » ، وَ أَحْلَسُونَا « 2 » الْخَوْفَ ، وَ اضْطَرُّونَا إِلَى جَبَلٍ وَعْرٍ « 3 » ، وَ أَوْقَدُوا « 4 » لَنَا نَارَ الْحَرْبِ ) .
اين چند جمله اشاره به بخش عظيمى از تاريخ اسلام و رفتار دشمنان مخصوصاً قبيلهء قريش است كه به اصطلاح قبيلهء پيغمبر بود . آزارهايى كه در مكّه بر پيغمبر و يارانش رساندند ، مسخره كردند ، سنگباران نمودند ، يارانش را شكنجه كردند و سرانجام كه از پيشرفت اسلام در قبايل اطراف مكّه به وحشت افتادند ، تصميم جدى گرفتند كه مسلمانان را كه گروه اندكى بودند در محاصرهء اجتماعى و اقتصادى قرار دهند ، آن عهدنامهء معروف را نوشتند كه هيچ كس با مسلمانان رفت و آمد نكند ، نه چيزى به آنان بفروشند نه بخرند ، نه از آنها زن بگيرند نه زن بدهند . پاى اين عهدنامه را امضا كردند و براى تأكيد در داخل خانهء كعبه آويزان نمودند . مسلمانان به ناچار به شعب ابىطالب « 5 » كه درّهاى سنگلاخ بود پناه بردند و سه سال در محروميّت شديد ، سختترين زندگى را داشتند . در آن حد كه صداى كودكان گرسنهء آنها در بيرون شعب مخصوصاً در شبها كه محيط خاموش بود به خوبى شنيده مىشد و سرانجام هنگامى كه پيغمبر اكرم به وسيلهء ابوطالب به آنها خبر داد كه تمام عهدنامه جز نام اللَّه را موريانه خورده از مشاهدهء
هامش
( 1 ) . « العذب » به معناى شيرين و گواراست كه گاه جنبهء ظاهرى دارد و گاه جنبهء باطنى و معنوى .
( 2 ) . « احلسونا » از ريشهء « حلس » بر وزن « حرص » گرفته شده كه به معناى پارچهء نازكى است كه زير جهاز شتر مىگذارند و در واقع به بدن شتر چسبيده است . سپس به هر چيزى كه ملازم با ديگرى باشد اطلاق شده است ؛ مثلًا مىگويند : فلان كس حلس البيت است ؛ يعنى از خانه بيرون نمىآيد و جملهء بالا « احلسونا الخوف » به اين معناست كه دشمنان ترس و وحشت را دائما بر ما مستولى مىساختند .
( 3 ) . « وعر » به معنى زمين سنگلاخ و صعب العبور است .
( 4 ) . « اوقدوا » از ريشهء « ايقاد » به معناى برافروختن آتش و از ريشهء « وقود » به معناى شعلهور شدن گرفته شده است .
( 5 ) . بر خلاف آنچه بعضى گمان مىكنند ، شعب ابىطالب ، همان مكان قبرستان ابوطالب كه الآن نزديك پل حجون قرار دارد ، نيست ؛ زيرا آنجا فاصلهء قابل توجهى تا خانهء كعبه و مسجد الحرام دارد . شعب ابىطالب درّهاى بود در كنار كوه ابوقبيس در نزديكى خانهء كعبه و مسجد الحرام و لذا در تواريخ آمده كه صداى گريهء كودكان مسلمان از شدت گرسنگى و ناراحتى شبها از داخل شعب به كنار خانهء كعبه مىرسيد .