نفوسشان عفيف و پاك است » ؛ ( قلوبهم محزونة ، و شرورهم مأمونة ، و أجسادهم نحيفة ، و حاجاتهم خفيفة ، و أنفسهم عفيفة ) .
اين صفات مجموعهاى از صفات پرهيزكاران است ، زيرا حزن و اندوه آنها كه در نخستين وصف آمده ، اشاره به خوف از خدا و كوتاهى در انجام مسؤوليتهاست . در حديثى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم : « الحزن من شعار العارفين » و در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « و لو حجب الحزن عن قلوب العارفين ساعة لاستغاثوا ؛ اگر ساعتى حزن از دلهاى اهل معرفت پوشيده گردد به درگاه خدا استغاثه مىكنند و آن را از او مىخواهند » . « 1 »
آرى آنها پيوسته در برابر مسؤوليتهايشان نگرانند و از اين نظر بر دل آنها اندوهى سايه افكنده ، مبادا در گرفتن حق مظلومى كوتاهى كرده باشند يا اندك ظلمى از آنها سر زده باشد يا به غير خدا انديشيده باشند . افزون بر اين ، غم عشق و اندوه دورى از قرب پروردگار كه طالب آنند نيز از آنها جدا نمىشود ؛ ولى در هرحال آنها غم دنيا ندارند ، چون عاشق دنيا نيستند ، بنابراين اگر قرآن مجيد مىگويد : «
« أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ »
بدانيد دوستان خدا نه ترس دارند و نه غمگين مىشوند » . « 2 » منافاتى با آنچه در اين خطبه آمده ندارد ، زيرا اين خطبه مربوط به خوف از غير خدا و غم دنياى مادى است .
لذت داغ غمت بر دل ما باد حرام * اگر از جور غم عشق تو داغى طلبيم
در وصف دوم كه مىفرمايد : « مردم از شر آنها در امانند به اين نكته اشاره مىكند كه وجود آنها براى همه خير و بركت است ؛ نه موجب درد و عذاب » . در حديثى از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله مىخوانيم : « إنّ شرّ النّاس منزلة عند اللّه يوم القيامة من يخاف النّاس شرّه ؛
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحهء 70 .
( 2 ) . يونس ، آيهء 62 .