پرهيزگاران والامقام است ، مىفرمايد : « آنها به كسانى مىمانند كه بهشت را با چشم خود ديده و در آن متنعماند ، و همچون كسانى هستند كه آتش دوزخ را مشاهده كرده و در آن معذّبند » ؛ ( فهم و الجنّة كمن قد رآها ، فهم فيها منعّمون ، و هم و النّار كمن قد رآها ، فهم فيها معذّبون ) .
ايمان و يقين ، مراحلى دارد ؛ گروهى ايمانشان برخاسته از ادلهء عقلى است و دلايل كافى و شافى بر آن دارند . بزرگان اخلاق و عرفان با اقتباس از آيات قرآن از اين مرحله به علم اليقين تعبير كردهاند .
مرحلهء والاتر ، مرحلهء شهود است . در اين مرحله انسان ، استدلالات عقلى را پشت سر مىگذارد و به مقام شهود مىرسد و با چشم دل ، خدا را مىبيند و عظمت او را مشاهده مىكند و هرگونه شك و ترديد و وسوسههايى كه گاهى در اعماق استدلالات عقلى نيز وجود دارد از او زايل مىشود و آن را مقام عين اليقين گويند .
مرحلهء سوم كه مخصوص خاصان و مقربان است مرحلهء حق اليقين است و آن ، اين است كه انسان به جايى مىرسد كه خويشتن خويش را فراموش مىكند ، آنچه مىبيند خداست و غير او از نظرش محو مىشود .
در حقيقت مرحلهء اوّل ، جنبهء عمومى دارد و همهء مؤمنان راستين را شامل مىشود .
مرحلهء دوم ويژهء پرهيزكاران مخلص و مجاهد است و مرحلهء سوم ويژهء گروه خاصى از اولياء اللّه ، همچون معصومان عليهم السّلام است و هريك از اينها آثارى دارد .
يكى از آثار مرحلهء شهود كه دربارهء پرهيزكاران در اين خطبه به آن اشاره شده اين است كه خود را در حضور دائم در برابر حق مىبينند و پيوسته سر بر فرمان او هستند و قداست زندگى آنها گواه بر ايمان شهودى آنهاست .
در حديث معروفى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم كه فرمود يك روز پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بعد از نماز صبح ، چشمش به جوانى افتاد كه بسيار خوابآلود بود ، اندامش نحيف و لاغر به نظر مىرسيد ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله او را با نام صدا زد و فرمود : « كيف أصبحت يا فلان ؟ ؛ چگونه
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 542
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٤٢