در ادامهء اين سخن بعد از ذكر اين اصل كلى ، انگشت بر عوامل خاص آن مىگذارد و مىفرمايد : « ( عوامل اختلاف آنها ) از كينههاى درونى ، بدخواهى ، پشت به هم كردن و دست از يارى هم برداشتن بود » ؛ ( من تضاغن القلوب ، و تشاحن الصّدور ، و تدابر النّفوس ، و تخاذل الأيدي ) .
اين چهار عامل ، عوامل اصلى اختلافند كه بعضى جنبه باطنى دارد ؛ مانند كينههايى كه در سينهها پنهان است و حسادت و بخل ، و بعضى جنبه ظاهرى دارد ؛ مانند پشت به يكديگر كردن و در برابر حوادث برادران و دوستان و مؤمنان را تنها گذاشتن . آرى ! اين امور در هرقوم و ملتى پيدا شود پشتشان را مىشكند و قدرتشان را مىگيرد .
* * *
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 456
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٦