بخش دوازدهم
و لقد نظرت فما وجدت أحدا من العالمين يتعصّب لشيء من الأشياء إلّا عن علّة تحتمل تمويه الجهلاء ، أو حجّة تليط بعقول السّفهاء غيركم . فإنّكم تتعصّبون لأمر ما يعرف له سبب و لا علّة . أمّا إبليس فتعصّب على آدم لأصله ، و طعن عليه في خلقته ، فقال : أنا ناريّ و أنت طينيّ .
و أمّا الأغنياء من مترفة الأمم ، فتعصّبوا لآثار مواقع النّعم ، فقالوا :
« نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ »
ترجمه
من در رفتار و كردار مردم جهان نظر افكندم ، هيچكس را نيافتم كه دربارهء چيزى تعصّب به خرج دهد جز اينكه دليل و هدفى براى خويش دارد يا مىخواهد حقيقت را بر جاهلان مشتبه سازد يا با دليلى در فكر و انديشهء سفيهان نفوذ كند ، جز شما كه دربارهء چيزى تعصّب مىورزند كه نه سببى دارد و نه هدفى .
ابليس در برابر آدم به سبب اصل و ريشهء خود تعصّب و تكبّر ورزيد ؛ آفرينش آدم را مورد طعن قرار داد و گفت : من از آتشم و تو از گل . و اما ثروتمندان عيّاش و متكبّر امّتهاى پيشين ، تعصّبشان به سبب نعمتهاى گوناگون ( و زر و زيورها ) و فزونى نفراتشان بود ؛ آنها مىگفتند : ثروت و فرزندان ما از همه بيشتر است و هرگز كيفر ( الهى ) را نمىبينيم . ( امّا شما حتى اين بهانهها را هم براى تعصب كوركورانهء خود نداريد ) .
* * *