مىفرمايد : « و به همين جهت است كه خداوند ، بندگان باايمان خود را با نمازها و زكاتها و مجاهدتها به وسيلهء روزهء واجب ( از بغى و ظلم و كبر ) حراست فرموده ، تا اعضا و جوارحشان آرام شود ؛ چشمانشان خاضع ، و نفوس آنان رام گردد ؛ قلبهايشان خضوع پذيرد و تكبّر را از آنان بزدايد » ؛ ( و عن ذلك ما حرس اللّه « 1 » عباده المؤمنين بالصّلوات و الزّكوات ، و مجاهدة الصّيام في الأيّام المفروضات ، تسكينا لأطرافهم ، « 2 » و تخشيعا لأبصارهم ، و تذليلا لنفوسهم ، و تخفيضا « 3 » لقلوبهم ، و إذهابا للخيلاء « 4 » عنهم ) .
اشاره به اينكه يكى از فلسفههاى مهم اين عبادات ، درهم شكستن انگيزههاى كبر و غرور است كه سرچشمهء تجاوز و ظلم مىشود . اركان و آداب نماز بهطور كامل ، انسان را به تواضع دعوت مىكند . ايستادن همچون عبد خاضع در برابر خداوند و سپس ركوع و از همه مهمتر سجده از يك سو روح تواضع را در انسان پرورش مىدهد و از سوى ديگر او را از هرگونه گناه بازمىدارد
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ »
« 5 » .
همچنين زكات كه در واقع اكرام و احترامى به نيازمندان و مستمندان است ، كبر و
هامش
( 1 ) . « عن ذلك ما حرس اللّه » در تركيب و تفسير اين جمله ، شارحان اختلاف كردهاند . ابن ابى الحديد مىگويد « ما » در اين جمله زايده و « ذلك » اشاره به بغى و ظلم و كبر است ، بنابراين مفهوم جمله چنين مىشود : خداوند بندگانش را از اين امور سهگانه به وسيله نماز و روزه و زكات حفظ فرموده است و بعضى ديگر مانند شارح خوئى گفتهاند كه « عن » در اينجا براى بيان علت است و « ما » مصدريه است و معناى جمله اين مىشود كه خداوند بدين سبب بندگانش را با نماز و زكات و روزه از كبر و غرور و ظلم ، حراست كرده است .
( 2 ) . « اطراف » اين واژه در فارسى امروز به معناى جوانب است ؛ ولى در لغت عرب طرف ، بر وزن « هدف » به معناى قطعه و پارهاى از هرچيز است و به هنگامى اطراف بدن گفته مىشود مراد دست و پا و انگشتان است .
( 3 ) . « تخفيض » از « خفض » بر وزن « لفظ » به معناى سهولت و نرمش و پايين آوردن گرفته شده است .
( 4 ) . « خيلاء » به معناى تكبّر و خودبينى است .
( 5 ) . عنكبوت ، آيهء 45 .