در ادامهء اين سخن مىافزايد : « آنها هرجا شما را بيابند صيد مىكنند و انگشتانتان را قطع مىنمايند ؛ هرگز نمىتوانيد ( به آسانى ) با حيله ، آنها را منع كنيد و نه با تصميم و اراده ، به راحتى آنها را از خود برانيد ، اين در حالى است كه در جايگاه ذلتآور و دايره تنگ و صحنهء مرگ و جولانگاه بلا قرار گرفتهايد » ؛ ( يقتنصونكم « 1 » بكلّ مكان ، و يضربون منكم كلّ بنان « 2 » . لا تمتنعون بحيلة ، و لا تدفعون بعزيمة . في حومة « 3 » ذلّ ، و حلقة ضيق ، و عرصة موت ، و جولة بلاء ) .
جملهء « و يضربون منكم كلّ بنان » شبيه چيزى است كه در قرآن مجيد در مورد حملهء فرشتگان در ميدان جنگ بدر به كفار آمده است كه مىفرمايد : «
« وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ »
و تمام انگشتانشان را قطع كنيد » . « 4 » قطع انگشتان اگر در مورد دستها باشد سبب مىشود كه انسان از انجام غالب كارها ناتوان شود ، زيرا هركارى ابزارى لازم دارد و ابزار كار را معمولا با انگشتان مىگيرند و اگر انگشتان پا باشد تعادل انسان را به هنگام راه رفتن برهم مىزند . در خطبهء مورد بحث ، اشاره به اين است كه شياطين به شما حمله مىكنند و شما را از كار مىاندازند به گونهاى كه قدرت بر تصميمگيرى و چارهانديشى نخواهيد داشت .
سپس امام عليه السّلام انگشت روى نقطهء اصلى درد گذاشته و با تشبيهات بسيار زيبايى در نهايت فصاحت و بلاغت به همگان هشدار مىدهد و از آثار مرگبار تعصّبهاى كور و تكبّرها برحذر مىدارد ، مىفرمايد : « شرارههاى تعصب و كينههاى جاهليّت را كه در دلهايتان پنهان شده خاموش سازيد ، زيرا اين نخوت و تعصب ناروا را كه در مسلمان پيدا مىشود از
هامش
( 1 ) . « يقتنصون » از « قنص » بر وزن « حبس » به معناى صيد كردن گرفته شده است .
( 2 ) . « بنان » جمع « بنانة » در لغت هم به معناى انگشتان آمده هم سر انگشتان و كسى كه انگشتان يا سر انگشتان او قطع شود كارآيى خود را از دست مىدهد .
( 3 ) . « حومة » به معناى بخش اصلى و حساس چيزى است . به بخش اصلى جنگ يا مذلت و خوارى نيز « حومه » گفته مىشود .
( 4 ) . انفال ، آيهء 12 .