را از متكبران جدا سازد و با اينكه از همهء آنچه در دلهاست باخبر و از اسرار نهان آگاه است ، به آنها فرمود : « من بشرى از گل مىآفرينم آنگاه كه آفرينش او را كامل كردم و از روح خود در او دميدم همگى براى او سجده كنيد » ، فرشتگان همه بدون استثنا سجده كردند جز ابليس كه تعصب و نخوت او را فراگرفت و به جهت خلقتش ( از آتش ) بر آدم افتخار كرد و به سبب اصل و ريشهاش نسبت به آدم تعصب ورزيد ، از اينرو اين دشمن خدا ، پيشواى متعصبان و سرسلسلهء مستكبران شد كه اساس تعصب را بنا نهاد و با خداوند در رداى جبروتيش به ستيز برخاست و لباس بزرگى و تكبر بر تن نمود و پوشش تواضع و فروتنى را از تن درآورد .
آيا نمىبينيد چگونه خداوند او را به سبب تكبّرش كوچك شمرد و بر اثر خود برتر بينىاش وى را پست و خوار گردانيد و به همين جهت او را در دنيا طرد كرد و در آخرت آتش فروزان دوزخ را برايش آماده ساخت ؟
شرح و تفسير شيطان بنيانگذار اساس تعصب !
همانگونه كه در شأن ورود خطبه اشاره شد ، هدف اصلى از بيان اين خطبه طولانى و مملو از اندرزهاى عالى و انسانساز ، مبارزه با كبر و غرور و تعصبهاى جاهلى و طائفى بوده كه در عصر آن حضرت ، سرچشمه نزاعهاى خونين قبايل و افراد شده است . بدين جهت امام عليه السّلام خطبه را با حمد و سپاس الهى ، همان خدايى كه عظمت و كبريا مخصوص ذات اوست آغاز مىكند و مىفرمايد : « حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه لباس عزت و عظمت را بر خود پوشانده و اين دو را ويژه خويش - نه مخلوقش - برگزيده است و آن را حد و مرز و حرم ميان خود و ديگران قرار داده ، و براى جلال خويش برگزيده ، و لعن و نفرين را بر بندگانى كه با او در اين دو صفت به منازعه و ستيز برمىخيزند قرار داده ( و آنها را از رحمتش دور ساخته است ) » ؛ ( ألحمد للّه الّذي لبس العزّ و الكبرياء ، و