خدا ، پيشواى متعصبان و سرسلسلهء مستكبران شد كه اساس تعصب را بنا نهاد و با خداوند در رداى جبروتيش به ستيز برخاست و لباس بزرگى و تكبّر بر تن نمود ، و پوشش تواضع و فروتنى را درآورد » ؛ ( اعترضته الحميّة فافتخر على آدم بخلقه ، و تعصّب عليه لأصله . فعدوّ اللّه إمام المتعصّبين ، و سلف المستكبرين ، الّذي وضع أساس العصبيّة ، و نازع اللّه رداء الجبريّة ، و ادّرع « 1 » لباس التّعزّز « 2 » ، و خلع قناع التّذلّل ) .
در واقع سبب اصلى مخالفت آشكار ابليس نسبت به فرمان قطعى خداوند همان تعصّب و غرور بود كه از يك محاسبهء غلط و سرچشمه گرفته از خودبينى و خودخواهى ناشى شده بود او تنها از آفرينش آدم جنبهء خاكى او را مىديد و لذا اصل خود را كه از آتش است از او برتر مىدانست :
« خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ »
« 3 » و بخش مهم وجود آدم را كه همان روح الهى بود
« وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ »
« 4 » به كلّى ناديده مىگرفت .
آرى ! خودبينى و خودخواهى بدترين حجاب است كه انسان را از درك واضحترين حقايق بازمىدارد . ابليس حتى در برترى آتش بر خاك نيز گرفتار خطا و اشتباه شد ، زيرا خاك منبع اصلى حيات ، نمو گياهان ، پرورش گلها و ميوهها و انواع بركات است در حالى كه آتش موجود خطرناكى است كه تنها در بخشى از زندگى انسان به كار مىآيد .
به هرحال تعبير امام دربارهء ابليس به « عدوّ الله » اشاره به اين است كه او تنها دشمن آدم نبود ، بلكه دشمن خالق آدم و معترض به فرمان او بود . او سنگ نخستين تعصب را بنا نهاد و آيين استكبار و تكبّر را آغاز كرد ؛ كارى كه در واقع جنگ با خدا محسوب مىشود ، زيرا عزّت و بزرگى تنها شايستهء ذات پاك اوست و زيبندهء بندگان تنها تواضع و فروتنى
هامش
( 1 ) . « ادرع » از « درع » بر وزن « فكر » به معناى پيراهن گرفته شده و گاه به معناى جامه در تن كردن نيز به كار مىرود .
( 2 ) . « تعزّز » به معناى به خود باليدن و خود را بزرگ و عزيز شمردن است .
( 3 ) . ص ، آيهء 76 .
( 4 ) . ص ، آيهء 76 .