گرم خويش خارج ساخته است ؛ زندگى ( براى آنها كه رفتند ) همچون روزى بود كه گذشت يا ماهى كه سپرى شد ؛ تازههايش كهنه و فربههايش لاغر شده است ( سپس هنگامى كه ) مردم به عرصهء محشر مىآيند گنهكاران در برابر صحنهء وحشتناكى قرار مىگيرند ، در جايگاهى تنگ ، در ميان مشكلاتى بزرگ و آتشى پرسوز كه فريادش بلند و زبانههايش آشكار ، غرّش آن پرهيجان ، شعلههايش فروزان ، خاموشىاش دور از انتظار ، آتشگيرهاش شعلهور ، تهديدش مخوف ، قرارگاهش ( بر اثر دودهاى متراكم ) تاريك ، جوانبش تيره و ظلمانى ، ديگهايش جوشان و امورش سخت و وحشتناك است .
پرهيزكاران گروه گروه به سوى بهشت رهنمون مىشوند در حالى كه از كيفر عذاب ، ايمن و از سرزنشها آسوده و از آتش بركنارند ؛ در خانههايى امن و مطمئن قرار مىگيرند و از آن جايگاه ، بسيار خشنودند ؛ همانها كه در دنيا اعمالشان پاك ، چشمانشان ( از خوف خدا ) گريان ، شبهايشان در دنيا بر اثر خشوع و استغفار همچون روز و روزهايشان از خوف پروردگار و توجه به او همچون شب بوده است . به همين دليل خداوند بهشت را منزلگاه آنها و پاداش ( عظيم ) را ثوابشان قرار داد . ( آرى ) آنها سزاوار اين نعمت و شايستهء آن بودند . ( سرانجام ) در سرايى دائم و در ميان نعمتهاى پايدار اقامت مىگزينند .
شرح و تفسير اهوال محشر !
در اين بخش از خطبه امام عليه السّلام به دنبال بحثى كه دربارهء مرگ و شدايد آن بيان فرمود ، همهء مردم را به آمادگى براى اين سفر پرخوف و خطر دعوت مىكند و با تعبيرات تكاندهندهاى از آغاز قيامت و پايان دنيا سخن مىگويد و مىفرمايد : « از خدا بترسيد از خدا بترسيد اى بندگان خدا ! ( بدانيد ) كه دنيا شما را به همان راه خود مىبرد ( كه ديگران را برد ، و سرنوشتى همچون سرنوشت آنها داريد ) شما و قيامت را با يك رشته بستهاند ( و كاملا به يكديگر نزديك هستيد ) گويا نشانههاى آن فرارسيده و علائم آن نزديك شده ، و