در نتيجه صانع و مصنوع و ايجادكننده و ايجادشونده يكسان خواهد شد » ؛ ( لا يقال : كان بعد أن لم يكن ، فتجري عليه الصّفات المحدثات ، و لا يكون بينها و بينه فصل ، و لا له عليها فضل ، فيستوي الصّانع و المصنوع ، و يتكافأ المبتدع و البديع « 1 » ) .
سپس به شرح يكى ديگر از صفات بارز خداوند يعنى قدرت بارز او مىپردازد و در اين زمينه نخست به مسئلهء ابداع و آفرينش بىسابقه را مطرح كرده و مىفرمايد : « مخلوقات را بىنمونهاى كه از ديگرى گرفته باشد آفريد و در آفرينش آنها از كسى يارى نجست » ؛ ( خلق الخلائق على غير مثال خلا من غيره ، و لم يستعن على خلقها بأحد من خلقه ) .
هنگامى كه به جهان خلقت نظر مىافكنيم انواع بيشمارى مخلوقات در عالم جانداران و گياهان و جمادات مىبينيم كه هريك شكل و ساختمان بديع و آفرينش ويژه و جالبى دارد . موجوداتى كه هرگز سابقه نداشته و خداوند آنها را از كتم عدم به عرصهء وجود آورد و در مسير تكامل پيش فرستاد در حالى كه اگر انسانها صنايعى دارند هم به اقتباس از ديگرى است ؛ مثلا روز نخست كسى با دقت در بال و پر پرندگان و كيفيت پرواز آنها به فكر ساختن نوعى هواپيماى بسيار ابتدايى افتاد . سپس دانشمندان در زمانهاى بعد يكى پس از ديگرى اختراع پيشين را گرفته و به تكميل آن پرداختند تا در عصر و زمان ما به اوج تكامل خود رسيد .
بر اين اساس ، مخترعان ما يا در اختراعات خود از طبيعت الهام مىگيرند و يا از ديگرى ؛ نه كار بدون سابقه انجام مىدهند و نه كارى بدون كمك گرفتن از ديگران . در حالى كه كارهاى آنها محدود است ؛ ولى خداوند در پهنه آفرينش و در ايجاد اين همه
هامش
( 1 ) . روشن است كه ضميرها در « بينها » و « عليها » به « محدثات » بازگشت مىكند و هرگاه « صفات المحدثات » به صورت اضافه و بدون الف و لام خوانده شود ( آنگونه كه در بعضى نسخهها آمده ، مطلب روشنتر خواهد بود . همچنين اگر طبق بعضى از نسخ « مبدع » به جاى « مبتدع » باشد . مفهوم عبارت روشنتر مىشود ، زيرا « مبدع » به معناى آفريننده و « بديع » در اين صورت به معناى آفريده شده است و مفهوم اسم مفعولى دارد .