قومى و نژادى و قبيلگى و طبقات اجتماعى كشيد .
معروف است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در ايّام حج در سرزمين منا در حالى كه بر شترى سوار بود و رو به سوى مردم فرمود : « يا أيّها النّاس ألا إنّ ربّكم واحد و إنّ أباكم واحد ألا لا فضل لعربيّ على عجمى ، و لا لعجمي على عربي ، و لا لإسود على أحمر ، و لا لأحمر على اسود إلّا بالتّقوى . ألا هل بلّغت ؟ قالوا نعم ! قال ليبلغ الشّاهد الغائب ؛ اى مردم بدانيد ! خداى شما يكى است و پدرتان يكى ، نه عرب بر عجم برترى دارد و نه عجم بر عرب ، نه سياهپوست بر گندمگون « 1 » و نه گندمگون بر سياهپوست مگر به تقوا . آيا من دستور الهى را ابلاغ كردم ؟ همه گفتند : آرى ! فرمود : اين سخن را حاضران به غايبان برسانند » . « 2 »
اين سخن را پيامبر تنها در اجتماع عظيم منا نفرمود ، بلكه در موارد ديگر نيز به عنوان يكى از اصول مسلّم اسلام به آن اشاره كرد از جمله در حديثى مىخوانيم : « روزى سلمان فارسى وارد مجلس پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله شد ، او را گرامى داشتند و به موجب فضيلتها و سن و سالش در صدر مجلس جاى دادند ، در اين هنگام عمر وارد شد و با اعتراض گفت :
« من هذا العجمىّ . المتصدّر فيما بين العرب ؛ اين مرد عجمى كه در ميان عربها صدر نشين شده كيست ؟ » پيغمبر بر فراز منبر رفت ( كارى كه در مواقع بيان يك حكم عام و اساسى انجام مىگرفت ) و خطبه خواند و فرمود : « إنّ النّاس من آدم إلى يومنا هذا مثل أسنان المشط ؛ لا فضل للعربىّ على الأعجمىّ و لا للأحمر على الأسود إلّا بالتّقوى ، سلمان بحر لا ينزف و كنز لا ينفد ، سلمان منّا أهل البيت ؛ مردم از زمان آدم تا به امروز همگى مانند دندانهاى شانه مساوى هستند ، عرب فضيلتى بر عجم ندارد و گندمگون فضيلتى بر سياهپوست مگر به تقوا ، سلمان دريايى است كه پايان نمىگيرد و
هامش
( 1 ) . « احمر » به معناى سرخپوست نيست ، بلكه به معناى گندمگون است ، زيرا سفيدپوستان آن محيط در واقع گندمگون بودند .
( 2 ) . تفسير قرطبى ، جلد 9 ، صفحهء 61 - 62 .