شما آموختم ) درهاى استدلال را به روى شما گشودم و آن چه را ( از نيكىها ) نمىشناختيد به شما معرفى كردم و آن چه ( بر اثر نادانى و جهل ) از دهان فرو مىريختيد براى شما گوارا ساختم . ( آرى ! همهء گفتنىها را گفتم اما حيف كه ) نابينا نمىبيند و كسى كه در خواب فرو رفته بيدار و هشيار نيست ، اما چه نزديكاند به جهل و بىخبرى از خدا ( و تعليمات الهى ) آن گروه كه رهبرشان معاويه و مربى آنها پسر نابغه ( عمرو عاص ) باشد .
شرح و تفسير همهء گفتنىها را گفتم اما . . .
امام عليه السّلام به دنبال سرزنش ياران خود به سبب ضعف و سستى نشان دادن در برابر دستورات آن حضرت در اين بخش از خطبه سرزنشها را ادامه مىدهد و مىفرمايد :
« شما مردم عجيبى هستيد ! آيا دينى نداريد كه شما را گرد آورد ؟ و يا غيرتى كه به سوى دشمن بسيج كند ؟ ! » ( للّه أنتم ! أما دين يجمعكم ! و لا حميّة « 1 » تشحذكم « 2 » ! ) .
اشاره به اين كه ايستادن در برابر دشمن و دفاع از خود و آرمانهاى خويش يكى از دو عامل را مىطلبد : يا اعتقاد به خداوند و روز جزا و وعدههاى پر ارزش او به مجاهدان و شهيدان و يا غيرت و تعصب قومى و ميهنى ؛ متأسفانه هيچ يك از آنها در شما ديده نمىشود ، دين و ايمانتان ضعيف و غيرت و تعصب شما از كار افتاده است ؛ لذا نشستهايد تا دشمن به سراغتان بيايد و بر مغزتان بكوبد و گلويتان را بگيرد .
سپس امام عليه السّلام مقايسهاى در ميان آنها و اصحاب معاويه مىكند و مىفرمايد : « آيا شگفتآور نيست كه معاويه ، جفا كاران اوباش را دعوت مىكند و آنها بدون انتظار
هامش
( 1 ) « حميّة » به معناى غيرت ، شخصيت ، تعصّب و گاه به معناى تكبّر نيز آمده است و در اصل از مادهء حمايت گرفته شده ؛ زيرا اين گونه صفات سبب حمايت از چيزى يا شخصى مىشود .
( 2 ) « تشحذ » از مادهء « شحذ » ( بر وزن قبض ) به معناى تيز كردن است و گاه در مسائل معنوى مانند هوشيارى و زرنگى به كار مىرود .