پرسش
: در روايات مىخوانيم خداوند براى ترفيع مقام اوليايش گاه آنها را به بلاهايى مبتلا مىسازد ؛ همان گونه كه در تعبير معروف آمده است : « البلاء للولاء » . « 1 » و از بعضى آيات و روايات استفاده مىشود كه بلاها گاهى براى آزمايش مؤمن و پاداشهاى بزرگ الهى و نيز گاه براى هشدار و بيدارى بندگان است ، آيا اين موارد با آن چه در عبارت امام عليه السّلام ذكر شد منافات ندارد ؟
پاسخ
: آن چه در كلام امام عليه السّلام آمده يك قانون كلى است و مىدانيم هر قانون كلى استثنائاتى دارد . موارد آزمايش و بيدار باش و امثال آن ، استثنائاتى در قانون كلى فوق محسوب مىشود و به تعبير ديگر آن چه امام عليه السّلام فرموده حمل بر غالب مىشود و اين شبيه چيزى است كه در قرآن مجيد بيان شده است : «
« وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ »
؛ هر مصيبتى بر شما مىرسد به سبب اعمالى است كه انجام دادهايد و بسيارى را نيز عفو مىكند » . « 2 » به يقين اين آيه با آيهء
« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ »
« 3 » كه از آزمايشهاى مختلف الهى به وسيلهء بلاها سخن مىگويد و نيز با آيهء «
« ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ »
؛ فساد در خشكى و دريا به دليل كارهايى كه مردم انجام دادهاند آشكار شد » . منافاتى ندارد . خدا مىخواهد نتيجهء بعضى اعمالشان را به آنها بچشاند . شايد ( به سوى حق ) باز گردند . « 4 »
هامش
( 1 ) اين عبارت كه در كلمات علما و بزرگان آمده ، متن حديث نيست ؛ بلكه بر گرفته از احاديث اسلامى است ؛ از جمله در حديثى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم كه فرمود : « إنّ اشدّ النّاس بلاء الأنبياء ثمّ الّذي يلونهم ثمّ الأمثل فالأمثل ؛ پيامبران الهى بيش از همه ( با آفات و مصايب ) آزمايش مىشوند ؛ سپس كسانى كه بعد از آنها قرار دارند و به همين ترتيب آنها كه برترند آزمون بيشترى دارند » . ( اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 252 ، باب شدة ابتلاء المؤمن ، حديث 1 ) .
( 2 ) شورى ، آيهء 30 .
( 3 ) بقره ، آيهء 155 .
( 4 ) روم ، آيهء 41 .