و اگر انسان درست دقت كند غالبا مىتواند مواردى را كه بلاها جنبهء مجازات الهى دارد ، از مواردى كه براى آزمايش يا هشدار است باز شناسد . هرگاه گناه مهمى از او سرزد و يا جامعهاى آلوده به انواع مفاسد شد ، حوادث تلخى كه بعد از آن پيدا مىشود قطعا مجازات است ؛ ولى حوادث تلخى كه براى صالحان و پاكان پيش مىآيد ، معمولا جنبهء آزمايش و هشدار براى ترفيع مقام است .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن كه در واقع نتيجهء مستقيم يادآورى پيشين است ، مىفرمايد : « و اگر مردم زمانى كه بلاها بر آن نازل مىشود و نعمتها از آنان زايل مىگردد با صدق نيّت در پيشگاه خدا تضرّع كنند و با قلبهاى پر از عشق و محبّت به خدا ، از او درخواست ( توبه ) نمايند ، يقينا آن چه ، از دستشان رفته به آنان باز مىگردد و هر خرابى را براى آنها اصلاح مىكند » ( و لو أنّ النّاس حين تنزل بهم النّقم ، و تزول عنهم النّعم ، فزعوا إلى ربّهم بصدق من نيّاتهم ، و وله « 1 » من قلوبهم ، لردّ عليهم كلّ شارد « 2 » ، و أصلح لهم كلّ فاسد ) .
در واقع اين طبيب حاذق الهى بعد از ذكر درد به بيان درمان مىپردازد و راه دفع آفات و بلاها را به آنها مىآموزد و دعايى را كه صادقانه باشد و از اعماق جان برخيزد و در يك كلمه در انسان ، تحول ايجاد كند بر طرف كنندهء بلاها مىشمرد ؛ همان گونه كه در احاديث متعدد ديگرى وارد شده است ؛ از جمله امام سجاد عليه السّلام مىفرمايد : « الدّعاء يدفع البلاء النّازل و ما لم ينزل ؛ دعا بلاهايى را كه نازل شده و نازل نشده است ، بر طرف مىسازد » . « 3 » امام عليه السّلام در آخرين بخش اين خطبه و در بيان چهارمين نكته آن چه را قبلا به صورت
هامش
( 1 ) « وله » به معناى تحيّر از شدت اندوه است تا آن جا كه گاه انسان ، عقل و هوش خود را از دست مىدهد ؛ لذا به عشق سوزانى كه آرامش و هوش را از انسان مىگيرد نيز اطلاق شده است .
( 2 ) « شارد » به معناى كسى است كه از مسير منحرف شده يا فرار كرده است .
( 3 ) اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 469 ( باب ان الدعاء يردّ البلاء ، حديث 5 ) .