( همچون دوران جاهليّت ) ؛ زيرا امورى بر شما گذشت كه در آن ، تمايلاتى پيدا كرديد كه از نظر من پسنديده نبود ؛ ولى اگر امور شما به مسير اصلى باز گردد سعادتمند خواهيد شد .
وظيفهء من جز تلاش و كوشش ( براى بازگشت شما به راه راست ) نيست و اگر بخواهم گفتنىها را مىگويم ( و كوتاهىهاى شما را در گذشته بر مىشمرم ؛ ولى به دليل مصالحى صرف نظر مىكنم ؛ فقط مىگويم خداوند گذشته را ( بر شما ) ببخشايد .
شرح و تفسير با صدق نيّت به درگاه خدا رويد
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه ، همهء مردم را مخاطب ساخته و چهار نكتهء مهم را كه در زندگى انسانها اثر عميق دارد ، به همگان گوشزد مىكند ؛ نخست مىفرمايد : « اى مردم ، دنيا آرزومندان و دل بستگان خود را فريب مىدهد و ارزش و اهمّيّتى براى كسانى كه آن را با ارزش بدانند قائل نيست و بر آن كس كه بر دنيا پيروز گردد سرانجام چيره خواهد شد » ( أيّها النّاس ، إنّ الدّنيا تغرّ المؤمّل لها و المخلد « 1 » إليها ، و لا تنفس « 2 » به من نافس فيها ، و تغلب من غلب عليها ) .
از آن جا كه « حبّ الدّنيا » - مطابق حديث معروف - سرچشمهء هر گونه گناه و خطاست ، امام عليه السّلام از حبّ دنيا شروع مىكند . شايان توجّه اين كه نكوهش از دنيا داران نشده ؛ بلكه سخن از دنيا خواهان و عاشقان و دلبستگان به آن به ميان آمده است .
زرق و برق دنيا آن چنان دنيا پرستان را مغرور مىسازد كه گمان مىكنند همه چيز جاويدان خواهد ماند ؛ ولى ناگهان مىبينند در يك حادثهء ناگوار همه چيز بر باد مىرود ؛
هامش
( 1 ) « مخلد » به معناى كسى است كه در جايى به طور هميشگى سكونت اختيار مىكند و از مادهء « خلد » و « خلود » گرفته شده و در عبارت مذكور اشاره به كسى است كه به دنيا چسبيده است .
( 2 ) « تنفس » از مادهء « نفاسه » به معناى پر قيمت بودن گرفته شده و در اين جا به معناى اهمّيّت و ارزش قائل شدن آمده است .