وجود دارد و نه در زمين يار و ياورى . ( و به آنها خطاب مىشود : ) شما حكومت را به غير اهلش سپرديد و آن را در غير محلّش قرار داديد ( و اين نتيجهء كار خود شماست ) » ( فيومئذ لا يبقى لهم في السّماء عاذر ، و لا في الأرض ناصر . أصفيتم بالأمر غير أهله ، و أوردتموه غير مورده ) .
بنابر اين ، مخاطب در اين چند جمله مردمىاند كه بر اثر كوتاهى و فرار از زير بار مسئوليت و سكوت در برابر ظالمان گرفتار ظلم و ستم شدهاند و جملههاى « أصفيتم بالأمر غير أهله ، و أوردتموه غير مورده » شاهد گوياى اين معناست ؛ زيرا خطاب به مردم مىگويد : شما كار را به غير اهل سپرديد و حكومت را به دست افراد ناشايست داديد .
شبيه اين معنا در خطبهء 192 آمده است ؛ آن جا كه مىفرمايد : « و إنّكم إن لجأتم إلى غيره حاربكم أهل الكفر ثمّ لا جبرائيل و لا ميكائيل و لا مهاجرون و لا أنصار ينصرونكم ؛ شما اگر به غير اسلام پناه بريد كافران با شما نبرد مىكنند و بر شما مسلّط مىشوند ؛ سپس نه جبرئيل و نه ميكائيل نه مهاجران و نه انصار نمىتوانند شما را يارى دهند » .
و اين كه بعضى از شارحان مخاطبان اين جمله را حاكمان ظالم قرار دادهاند ، به هيچ وجه با مجموعه خطبه سازگار نيست .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن اشاره به انتقام خداوند از ظالمان مىكند ؛ انتقامى سخت و درهم كوبنده ؛ مىفرمايد : « و به زودى خداوند از ستمگران انتقام مىگيرد ( و كارهايشان را مو به مو كيفر مىدهد ) خوردنى به خوردنى و آشاميدنى به آشاميدنى ، در برابر هر لقمهء لذيذى كه خوردند لقمهاى بس ناگوار و زهر آلود خواهند خورد و در مقابل هر جرعه گوارائى ، جامى تلخ و مسموم خواهند نوشيد . از درون ، وحشت و از برون ، شمشير بر آنها مسلّط خواهد كرد ؛ چرا كه اين گروه مركبهاى معاصى و شتران باركش گناهانند » ( و سينتقم اللّه ممّن ظلم ، مأكلا بمأكل ، و مشربا بمشرب ، من مطاعم
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٩٧