زلزلههاى عظيمى به وقوع مىپيوندد و همه چيز درهم مىريزد » با اين حال چگونه قبرها باقى مىماند و مردگان از قبرها برمىخيزند ؟
پاسخ اين سؤال را در جلد سوّم همين كتاب ، صفحهء 367 بيان كردهايم .
سپس اشاره به اين مىكند كه خانههاى بهشتيان و دوزخيان قابل تغيير و تبديل نيست . هر كس جايگاه ويژهء خود را مطابق اعمال و عقايد خود دارد ؛ مقصود اين كه پاداش و كيفر در آن جهان براى مؤمن و كافر جاودانى است ؛ نه قابل تبديل است و نه قابل نقل و انتقال . اين سراها به قدرى حساب شده است كه كاملا هماهنگ با صاحبان آن عقايد و اعمال است ؛ گويى خانهها به سراغ آنها مىروند نه آنها به سوى خانهها .
سپس با توجه به اين كه واقعهء جمل يكى از نمونههاى بارز امر به معروف و نهى از منكر بود ، به اهميّت اين مسأله اشاره كرده ، مىفرمايد : « به يقين ، امر به معروف و نهى از منكر ، دو صفت از صفات خداوند سبحان است و عمل به اين دو نه اجل كسى را نزديك مىكند و نه از روزى كسى مىكاهد ! » ( و إنّ الأمر بالمعروف ، و النّهي عن المنكر ، لخلقان من خلق « 1 » اللّه سبحانه ؛ و إنّهما لا يقرّبان من أجل ، و لا ينقصان من رزق ) .
همان گونه قرآن مجيد مىگويد : «
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ »
؛ خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان امر مىكند و از فحشا و منكر و ستم نهى مىنمايد » . « 2 » بعضى از شارحان نهج البلاغه تعبير به « خلق » را دربارهء خداوند ، تعبيرى مجازى ( مجاز در كلمه يا مجاز در نسبت ) مىدانند ؛ زيرا « خلق » حالت يا ملكهاى است نفسانى كه اعمال نيك و بد از آن سرچشمه مىگيرد و خداوند از چنين عوارض و حالات امكانى پاك و منزّه
هامش
( 1 ) « خلق » ( بر وزن افق ) و « خلق » ( بر وزن قفل ) به معناى صفتى است كه از انسان جدا نمىشود و جمع آن « اخلاق » است .
( 2 ) نحل ، آيهء 90 .