جاويدان همواره با توست . به علاوه ، روزى است كه اسرار درون و اعمال پنهانى انسانها فاش مىشود و براى ناپاكان روز رسوايى بزرگ است .
و در سوّمين اندرز مىفرمايد : « كسى كه از عقل موجود خويش بهره نگيرد ، در بهرهگيرى از مسائل عقلى دور دست ناتوانتر و در استفاده از عقل پنهان ( و مسائل پيچيده ) بى نصيبتر خواهد بود » ( و من لا ينفعه حاضر لبّه فعازبه « 1 » عنه أعجز ، و غائبه أعوز « 2 » ) .
در واقع ، حضرت با اين عبارت ، مىخواهد دلايل عقلى را با نقلى بياميزد و همه را براى پيگيرى راه حق بسيج كند .
در اين جا امام عليه السّلام سه نوع عقل و انديشه براى انسان قائل شده است : عقل حاضر ؛ عقل دور ؛ و عقل غايب .
اوّلى ممكن است اشاره به مسائل واضح و روشن عقلى باشد ، و دوّمى به مطالب نظرى ، كه انسان از راه استدلالهاى روشن به آن مىرسد و سومى اشاره به مطالب پيچيدهاى است كه دست يافتن به آن از راه استدلال هم آسان نيست .
بديهى است آنها كه از مسائل مسلّم و ضرورى فكر خود بهره نمىگيرند ، چگونه مىتوانند از مطالب نظرى و پيچيده و دور از فكر بهره گيرند ؟
در مسائل نظرى شناخت خداوند ، و روز قيامت ( مبدأ و معاد ) بسيار آشكار است ؛ زيرا نشانههاى او تمام جهان را پر كرده ، و قيامت كه دادگاه عدل اوست ، به
هامش
( 1 ) « عازب » از مادّهء « عزوب » به معنى دور شدن گرفته شده است و « عازب » به معنى دور است .
( 2 ) « اعوز » از مادّهء « عوز » ( بر وزن مرض ) به معنى كمياب و ناياب شدن چيزى به هنگام حاجت است .