و در آيهء ديگر مىفرمايد : «
« خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ »
؛ او را بگيريد و در بند و زنجيرش كنيد سپس او را در دوزخ بيفكنيد آن گاه او را با زنجيرى كه هفتاد ذراع است ببنديد » « 1 » .
و در آيهء ديگر مىخوانيم : «
« مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ »
؛ به دنبال او جهنم خواهد بود و از آب بدبوى متعفنى به او مىنوشانند » « 2 » .
به يقين ، هر كس ايمان به آخرت و دادگاه عدل الهى و حتى گوشهاى از اين عذابهاى دردناك و وحشتناك ، داشته باشد هوا و هوسهاى خويش را كنترل مىكند ، و از ظلم و ستم و هر گونه گناه پرهيز دارد ، ولى آنها كه هيچ گونه ايمانى به آن حساب و كتاب و پاداش و كيفر ندارند دليلى ندارد كه هوسهاى خويش را كنترل كنند و دست از تعدّى به حقوق ديگران بردارند .
درست است كه « وجدان اخلاقى » ممكن است افرادى را تا حدى كنترل كند ، ولى به يقين جنبهء عمومى و همگانى ندارد و تأثير آن نيز محدود است ، به علاوه اگر « نهال وجدان » با آب تعليمات انبيا ، پرورش نيابد به زودى مىخشكد ، يا پژمرده مىشود .
در پنجمين و آخرين اندرز ، به نكتهء بسيار مهمى اشاره كرده مىفرمايد :
« آگاه باشيد نام نيكى كه خداوند پس از درگذشت انسان براى او در ميان مردم قرار مىدهد ، بهتر از مالى است كه انسان آن را به ارث براى كسانى مىگذارد كه هرگز سپاسش را نمىگويند ! » ( ألا و إنّ اللّسان الصّالح يجعله اللّه تعالى للمرء في النّاس ، خير له من المال يورثه من لا يحمده ) .
هامش
( 1 ) حاقه ، آيات 30 تا 32 .
( 2 ) ابراهيم ، آيهء 16 .