الايمان ) زمانى از لذّت و زرق و برق دنيا بهره برديد ، و از پستان آن شير نوشيديد ، كه افسارش رها ، و تنگ جهازش گشوده بود ! » . ( فما احلولت « 1 » لكم الدّنيا في لذّتها ، و لا تمكّنتم من رضاع أخلافها « 2 » إلّا من بعد ما صادفتموها جائلا « 3 » خطامها « 4 » ، قلقا « 5 » و ضينها ) « 6 » .
اشاره به اينكه در زمان حكومت عثمان و بعد از فتوحات اسلامى و ريخت و پاش در بيت المال ، شما به لذّات دنيا و زرق و برق آن دست يافتيد و همين امر ، شما را از خدا دور ساخت ؛ حاكمان مشغول ثروت اندوزى بودند و تودههاى مردم مشغول عيش و نوش .
لذا در ادامهء سخن مىافزايد : « ( كار به جايى رسيد كه ) حرام دنيا در نظر گروهى همچون درخت سدر بىخار بود و حلالش دور دست و غير موجود ! » . ( قد صار حرامها عند أقوام بمنزلة السّدر المخضود ، و حلالها بعيدا غير موجود ) .
گروهى بر بيت المال افتاده بودند و با كمك دستياران خود آن را غارت مىكردند و اين اموال حرام در ميان مردم گسترده مىشد .
تعبير به « ألسّدر المخضود » ( درخت سدر بىخار ) اشاره به اين است كه نهى پروردگار و تحريم او همچون خارهايى است ، در برابر لذّات نامشروع دنيا ؛ ولى افراد بىتقوا و لا ابالى نواهى الهى را ناديده مىگيرند و حرام نزد آنها همچون سدر بىخار است . ارباب لغت مىگويند : درخت سدر انواعى دارد بعضى از آنها ميوهء بسيار شيرين
هامش
( 1 ) « احلولت » يعنى شيرين شد ؛ از مادّهء « حلو » به معناى شيرينى گرفته شده است .
( 2 ) « اخلاف » جمع « خلف » ( بر وزن جلف ) به معناى نوك پستان شتر است .
( 3 ) « جائل » از مادّهء « جولان » در اصل به معناى زائل شدن چيزى از مكانش مىباشد . اين تعبير در مورد حيوانى كه مهارش را رها مىكنند و به هر سو مىرود ، اطلاق مىشود .
( 4 ) « خطام » به معناى مهار و افسار است .
( 5 ) « قلق » از مادّهء « قلق » ( بر وزن ضرب ) به معناى اضطراب و حركت دادن چيزى است .
( 6 ) « وضين » نوار پهنى است كه دو طرف آن را از زير شكم حيوان به جهاز شتر مىبندند ، تا سقوط نكند و در فارسى به آن تنگ ( بر وزن سنگ ) مىگويند .