بىارتباط به بخشهاى گذشته نيست - به سراغ معرّفى عالمان حقيقى و عالم نمايان مىرود و با اوصاف دقيقى ، وضع آنها را مشخّص مىسازد . نخست مىفرمايد : « عالم كسى است كه قدر و منزلت خويش را بشناسد ! » . ( العالم من عرف قدره ) .
و براى تأكيد بيشتر مىافزايد : « و براى نادانى انسان همين بس كه قدر و منزلت خود را نشناسد ! » . ( و كفى بالمرء جهلا ألّا يعرف قدره ) .
در تفسير اين دو جمله ، احتمالاتى وجود دارد كه همه ، مناسب است و مىتواند در مفهوم كلام مولا جمع باشد :
نخست اينكه ، عالم واقعى كسى است كه جايگاه و ارزش خود را در اين جهان هستى در برابر عظمت پروردگار بشناسد : بداند ذرّهاى ناچيز است كه وابسته به وجودى است بىپايان ؛ و همين وابستگى او را به خدا آشنا مىسازد و در مسير قرب الى اللّه حركت مىدهد ؛ شبيه آنچه در تفسير حديث مشهور « من عرف نفسه ، فقد عرف ربّه » « 1 » آمده است .
ديگر اينكه ، منظور شناخت ارزش و جايگاه واقعى در اجتماع است و به تعبير ديگر : عالم واقعى كسى است كه از بلند پروازىهاى دور از منطق ، بپرهيزد و پايش را از گليم خويش بيرون نكشد و در جايگاهى كه براى آن آمادگى ندارد ، خود را قرار ندهد و آبروى خويش را نبرد .
شبيه آنچه در بعضى از تعبيرات آمده كه « رحم اللّه من عرف قدره ، و لم يتجاوز حدّه ؛ رحمت خدا بر آن كس كه قدر و منزلت خويش را بشناسد و از حدّ خود تجاوز نكند » . « 2 » سوم اينكه ، منظور آن است كه انسان موجودى است با ارزش ، داراى استعدادهاى والاست ؛ نبايد گوهر گرانبهاى وجود خود را ارزان بفروشد و
هامش
( 1 ) بحار الانوار جلد 2 ، صفحهء 32 ، حديث 22 .
( 2 ) اين جملهء معروفى است كه در افواه دانشمندان ، با استفاده از احاديث شهرت يافته است .