در بيانات آن حضرت نيز شواهد روشنى بر اين اوصاف ديده مىشود . « 1 » سپس اضافه مىفرمايد : « زمانى كه شما تحت فرمان او در آييد ، و با انگشت به سوى او اشاره كنيد ( و همه تسليم فرمان او گرديد ، ) مرگ او فرا مىرسد ، و دورانش سپرى مىشود » . ( فإذا أنتم ألنتم له رقابكم ، و أشرتم إليه بأصابعكم ، جاءه الموت فذهب به ) .
اشاره به اينكه : او زحمت فراوانى مىكشد ، تا شما را زير پرچم خويش گرد آورد و رهبرى او براى شما آن چنان مسلّم شود ، كه از هر سو به او اشاره كنيد ؛ ولى بعد از فراهم شدن مقدّمات پيروزى و اتّحاد شما ، دست تقدير او را از شما خواهد گرفت و شما بار ديگر پراكنده مىشويد و دشمنان مسلّط مىگردند .
جملههاى بالا مىتواند اشاره به همان چيزى باشد كه قبلا در سند همين خطبه آورديم ، كه اهل عراق در آن ماه كه امام عليه السّلام شربت شهادت نوشيد ، بيش از هر زمان ديگر ، گرد آن حضرت جمع شدند ؛ به گونهاى كه يك صد هزار لشكر ، هر 10 هزار تن تحت فرماندهى يك نفر ، آمادهء پيكار تحت فرمان آن حضرت با ستمگران شام شده بودند . ولى شهادت آن امام شيرازهء آنها را در هم ريخت .
بعضى از شارحان نهج البلاغه تفسير ديگرى براى اين بخش از خطبه كردهاند و گفتهاند كه اشاره به تمام دوران حضرت است ؛ ولى اين تفسير ، بسيار بعيد به نظر مىرسد ! چرا كه تعبيرات قبل از اين جمله ، خلاف اين معنا را مىرساند ؛ به خصوص اينكه ، اين خطبه بعد از خلافت آن حضرت ايراد شده و اشاره به آينده مىكند .
امام عليه السّلام براى اينكه اصحاب و يارانش مأيوس نشوند ، آنها را به پيروزىهاى آينده بشارت مىدهد و مىفرمايد : « بعد از او مدّتى در انتظار خواهيد بود ، تا خداوند شخصى را ظاهر كند كه شما را جمع نمايد و پراكندگىتان را به جمعيّت مبدّل
هامش
( 1 ) به شرح خطبهء پنجم و ششم نهج البلاغه ، در جلد اوّل از اين كتاب مراجعه شود .