دل نبنديد و نسبت به آنچه گذشته ، مأيوس و نگران نباشيد ؛ زيرا آن كس كه پشت كرده ، ممكن است يكى از پاهايش بلغزد و ديگرى برقرار ماند ؛ سپس هر دو با هم به جاى خود باز گردد ، ثابت شود ( و پيروزى بيافريند ) » . ( فلا تطمعوا في غير مقبل ، و لا تيأسوا من مدبر ، فإنّ المدبر عسى أن تزلّ به إحدى قائمتيه ، و تثبت الأخرى ، فترجعا حتّى تثبتا جميعا ) .
در واقع امام عليه السّلام به بيان دو قاعدهء كلّى مىپردازد كه در پيشامدها و حوادث سخت بايد به آن توجه داشت : نخست اين كه ، نبايد در اين گونه مواقع گرفتار خوشبينى افراطى شد و دل به چيزى بست كه هنوز مقدّمات آن فراهم نشده و به دنبال آن قيام نسنجيدهاى صورت گيرد . و ديگر اين كه ، شكستها و مشكلات نيز نبايد مايهء يأس گردد و آن را امام عليه السّلام تشبيه به كسى مىكند كه در جادّهاى حركت مىكند و ناگهان يك پاى او مىلغزد ؛ مردم خيال مىكنند براى هميشه سقوط كرد ! ولى چيزى نمىگذرد كه بر پاى ديگر تكيه مىكند و پاى اوّل را به جاى خود مىآورد و آمادهء حركت مىشود .
بنابر اين ، در حوادث سخت اجتماعى ، در برابر امواج خروشان حادثه ، نبايد مأيوس شد و نسبت به حركات نسنجيده ، نبايد اميدوار بود .
جمعى از شارحان نهج البلاغه « غير مقبل » را اشاره به امامان غير از مهدى عليه السّلام از اهل بيت عليهم السّلام دانستهاند و اين كه مىفرمايد :
در آنها طمع نداشته باشيد ، اشاره به اين است كه شرايط قيام براى آنها فراهم نيست و « مدبر » را اشاره به حضرت مهدى عليه السّلام دانستهاند كه نبايد از ظهورش در هيچ زمان مأيوس بود .
ولى اين تفسير ، با جملههاى آخر اين قسمت از خطبه ابدا سازگار نيست ! چرا كه لغزش يك پا و سپس تكيه كردن بر پاى دوم و بازگشتن پاى لغزيده به جاى خود ، جز با تكلّف زياد بر آن حضرت تطبيق نمىكند .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٦