اوست ، در اين راه گام نهد و به جوار قرب او بشتابد ) » . ( و نهج سبيل الرّاغبين إليه ، و الطّالبين ما لديه ) .
به اين ترتيب ، تمام اسباب سعادت انسانها را در جنبههاى مادّى و معنوى ، فراهم ساخته است و راه را از چاه نشان داده ، بىآنكه كسى را اجبار به پيمودن ، يا ترك سلوك اين راه كند ؛ اين انسانها هستند كه با تصميم و ارادهء خويش ، از اين منابع نعمت ، مىتوانند بهره بگيرند .
در آخرين جمله در رابطهء با همين نعمتها به يكى ديگر از اوصاف خاصّ حضرتش مىپردازد و مىفرمايد : « چنان نيست كه سخاوت خداوند در آنجا كه از وى چيزى بخواهند بيشتر از موقعى باشد كه از او نخواهند » ( و ليس بما سئل بأجود منه بما لم يسأل ) .
اين تعبير اشارهء لطيفى به اين حقيقت است كه جود و بخشش خداوند بر اساس لياقتها و شايستگىهاست ، نه بر حسب اصرارها و تقاضاها و اگر دعا يكى از اسباب نعمتهاى الهى است ، به خاطر آن است كه دعا كننده اگر شرايط دعا را فراهم سازد ، شايستگى و لياقتش فزون مىگردد ؛ چرا كه دعاى صحيح ، انسان را به توبه و انابه و اصلاح خويشتن و ذكر خدا وامىدارد ، كه هر كدام سبب شايستگى بيشترى مىشود .
« ابن ابى الحديد » در تفسير جملهء « و ليس ما سئل بأجود . . . » مىگويد : « در آن معناى لطيفى نهفته شده ، زيرا اين از ويژگىهاى بشر است كه وقتى مورد درخواست قرار بگيرند و به آنها اصرار كنند ، بيشتر اقدام به بخشش مىكنند و اگر كسى سؤال نكند ، يا كمتر مىبخشند ، ( و يا اصلا نمىبخشند ) ولى جود و سخاى الهى عام و فراگير است و در همه حال شامل حال بندگان مىشود ، ( چه درخواست كنند و چه نكنند . هر چند دعا و ذكر خدا و توجّه به ذات پاك او ، شايستگى بيشترى براى عطا
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 26
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٦