آباد سازد و حجّت را بر بندگانش اقامه كند ؛ و بعد از مرگ آدم ، بندگان را از حجّت بر ربوبيّتش خالى نگذاشت و ميان فرزندان آدم و معرفت خويش پيوندى برقرار ساخت و قرن به قرن ، حجتها و دليلها را بر زبان پيامبران برگزيده و حاملان ودايع رسالت خويش براى آنها اقامه نمود ، سرانجام به وسيلهء پيامبر ما محمّد صلّى اللّه عليه و آله حجتش تمام شد ( و سلسلهء پيامبران ختم گرديد ) و بيان احكام و انذار و ( بشارت ) به آخر رسيد .
شرح و تفسير آفرينش آدم و بعثت پيامبران
در اين بخش از خطبه ، امام عليه السّلام به مسألهء آفرينش آدم بعد از مهيّا شدن زمين در تمام جهات مىپردازد و مىفرمايد : « هنگامى كه خداوند زمين خود را آماده ساخت و فرمان خويش را ( در تمام جهات ) نافذ كرد ، آدم را از ميان تمام آفريدهها برگزيد و او را نخستين و برترين خلق خويش قرار داد ! » ( فلمّا مهد أرضه ، و أنفذ أمره ، اختار آدم ، عليه السّلام ، خيرة من خلقه ، و جعله أوّل جبلّته ) . « 1 » تعبير به « أوّل جبلّته » ( نخستين مخلوق خود ) ممكن است اشاره به نخستين انسان از نظر ترتيب زمانى باشد ، و يا نخستين مخلوق از نظر موقعيّت و مقام ، و يا هر دو .
سپس مىافزايد : « خداوند او را در بهشت خود جاى داد و غذاهاى فراوان و گوارا در اختيارش نهاد و ( در عين حال ) پيشاپيش از آنچه ممنوعش كرده بود وى را بر حذر داشت ، و آگاهش ساخت كه اقدام بر آن ( تناول از درخت ممنوع ) سبب نافرمانى او خواهد بود و مقام و منزلتش را به خطر مىافكند ! » . ( و أسكنه جنّته ، و
هامش
( 1 ) « جبلّه » ، به معناى طبيعت و فطرت انسان است ( اين واژه از مادّهء « جبل » به معناى كوه گرفته شده است و از آنجا كه فطرت انسان غير قابل تغيير است ، مانند كوه كه نمىشود آن را جابجا كرد ، به آن « جبّله » گفته شد ) .