و از كوهها نيز ( به لطف پروردگار ) جادههايى آفريده شد ، سفيد و سرخ و به رنگهاى مختلف و گاه به رنگ كاملا سياه » . « 1 »
نكته گسترش قاعدهء لطف ، در تكوين و تشريع
هميشه مديران حكيم و مدبّر براى رسيدن به مقاصد خود ، تمام مقدّمات را از پيش فراهم مىسازند ؛ خواه در عالم تشريع و تكليف باشد ، يا در عالم عينيّت و واقعيتها . خداوند عالم كه حكمت و تدبير او از هر كس برتر و بالاتر است ، در جهان تكليف تمام زمينههاى اطاعت را فراهم كرده : به انسانها عقل و هوش داده ، فطرت پاك مرحمت فرموده ، پيامبران و كتب آسمانى فرستاده است تا همهء بندگان بتوانند راه طاعت را در پيش گيرند و اين همان چيزى است كه در « علم كلام » به عنوان « لطف » از آن ياد مىشود .
در عالم آفرينش ، پيش از آن كه انسان قدم به عرصهء حيات بگذارد تمام وسايل زندگى او را فراهم ساخت ؛ سطح كرهء زمين را آرام ساخت و از حركات ناموزونش به وسيلهء كوهها و غير آن جلوگيرى نمود ، چشمهها و نهرهاى پر آب كه مايهء حيات بود آفريد ، ابرها را مأموريت آبيارى نقاط مرتفع بخشيد ، انواع گياهان كه براى تغذيهء انسانها و حيواناتى كه در خدمت انسانند لازم بود ، به وجود آورد و جادهها در وسط كوهها براى عبور و مرور انسانها و ارتباط اجتماعات بشرى فراهم نمود و حتّى براى تلطيف روح آدمى زمين را به انواع زيورها از گلها و شكوفهها آراست .
آرى معناى حكمت و تدبير و ربوبيّت همين است و اين همان چيزى است كه مولا امير مؤمنان على عليه السّلام در اين بخش از خطبه به آن اشاره فرموده است كه از يك
هامش
( 1 ) سورهء فاطر ، آيهء 27 .