بسيارى از عوامل گناه در آنها وجود ندارد ، ولى به هر حال داراى اختيار و عقل و شعور و حبّ ذاتند و قدرت بر عصيان و نافرمانى دارند ؛ ولى عرفان آنها نسبت به پروردگار مانع از گناه مىگردد ؛ چرا كه هرگاه گناه و عصيان بر آنها غير ممكن بود ، در خور اين همه مدح و تمجيد و الگو شدن براى انسانها نبودند ! بنابر اين ، اگر انسانها نيز به آن پايه از كمال و معرفت برسند ، مىتوانند خود را در برابر عوامل گناه و شهوات ، مهار كنند .
در پايان اين سخن ، در يك نتيجهگيرى فشرده و گويا مىفرمايد : « آنها پاى بند ايمانى هستند كه هرگز طوق آن را به سبب شك و ترديد ، عدول از حق ، و سستى و خستگى از گردن خويش بر نمىدارند ! » ( فهم أسراء إيمان لم يفكّهم من ربقته زيغ « 1 » و لا عدول و لاونى « 2 » و لا فتور ) .
تعبير به « أسراء » ( اسيران ) و تعبير به « ربقه » ( طنابى كه حلقههاى متعدّد دارد ) اشاره به التزام و پاى بندى محكم آنها به ايمان است ؛ چنان در درياى معرفت پروردگار فرو رفتهاند و تسليم در برابر ذات پاك او هستند كه گويى گردنهايشان را محكم با طناب ايمان بستهاند و هيچ عاملى نمىتواند اين طوق و طناب را از گردن آنها بردارد و اگر انسانها نيز همين گونه تسليم فرمان حق و پاى بند به ايمان باشند ، هرگز عوامل گناه به وجود آنها راه نمىيابد .
امام عليه السّلام در پايان اين بخش به نكتهء ديگرى پرداخته ، از كثرت وجود فرشتگان و عظمت معرفت آنان سخن مىگويد و سخن خود را در شرح اوصاف آنها به همين جا پايان مىدهد و مىفرمايد : « در تمام آسمانها به قدر جاى پوست حيوانى نتوان يافت جز اينكه فرشتهاى در آنجا به سجده افتاده ، يا ملكى تلاشگر و سريع و چابك ، مشغول كار است ؛ فرشتگانى كه طاعت فراوان آنها بر يقين و معرفتشان نسبت به
هامش
( 1 ) « زيغ » از مادّهء « زيغ » ( بر وزن فيض ) به معناى اعوجاج و كجى است .
( 2 ) « ونىّ » از همان مادّهء « ونى » است كه پيش از اين ( در توضيح لغت ينوا ) اشاره شد .