نكته باز هم انسانها و فرشتگان
در اين خطبه امام عليه السّلام صفات فرشتگان را به صورت بسيار گسترده بيان فرموده است ؛ به همين هدف مهمى را در اين بيان تعقيب مىكند كه تمام ريزهكارىها را شرح مىدهد . به نظر مىرسد كه هدف اصلى امام عليه السّلام دو چيز است : نخست ، همان مطلبى است كه خطبه براى آن ايراد شده و آن معرفت صفات الهى ، به دور از هر گونه تفكّر شرك آميز است ؛ نه آلودهء تشبيه شدن و نه آلودهء تعطيل گشتن .
ديگر اينكه ، منظور اين بوده كه انسانها را به سوى صفات فرشتگان سوق دهد ؛ فرشتگانى كه پيوسته به كار خود مشغولند ؛ همواره متواضع ، خاضع و سر بر فرمانند ؛ نه از كار خود خسته مىشوند و نه سستى و فتور در آنها راه مىيابد ؛ نه گرفتار كينه و حسد هستند و نه اختلاف و پراكندگى ؛ نه اعمال خود را بزرگ مىشمرند و نه يأس و نوميدى در آنها راه مىيابد ؛ جز به خدا نمىانديشند و جز در مسير طاعت او گام برنمىدارند .
درست است كه آفرينش انسان با آنها بسيار متفاوت است ، بر آنها عقل حكومت مىكند و بر آدميان عقل و شهوت . ولى همان گونه كه اين معجون حيوانى و عقلانى - يعنى انسان - ممكن است تا سر حدّ حيوانات درنده بلكه پستتر از آن ، سقوط كند
« بَلْ هُمْ أَضَلُّ »
. همين طور استعداد آن را دارد تا به اوج افتخار فرشتگان برسد بلكه در اين پرواز ملكوتى خود ، از آنها بالاتر رود و به جايى رسد كه « جز به خدا نبيند » . و به همين دليل ، فرشتگان مىتوانند در جهاتى الگويى براى انسانها شوند .
از سوى ديگر ، آگاهى از حضور فرشتگان در سرتاسر جهان - به گونهاى كه حتّى يك قدم از اين جهان پهناور از وجود آنها خالى نيست - نشانهء مهمّى از حضور تدبير پروردگار در سرتاسر جهان هستى است و در اين امر ، يك نكتهء تربيتى مهمّى است كه بر آگاهان پوشيده نمىباشد !