يگانه است چهار معنا دارد : دو معناى آن دربارهء خداوند متعال جايز نيست و دو معناى آن دربارهء او ثابت است » سپس در شرح آن فرمودند : « آن دو معنا كه بر خدا جايز نيست ، يكى واحد عددى است زيرا چيزى كه دومى ندارد ( و بىمثل و مانند است ) در باب اعداد داخل نمىشود . . . و ديگر واحد نوعى در جنس خود است ( به اين گونه كه بگوييم نوع خداوند در جنسش يكتاست ) اين نيز دربارهء ذات پاك او صحيح نيست ، چون در آن نوعى تشبيه است ، در حالى كه خداوند از هر گونه شبيه مبرّا است و امّا آن دو معنا كه دربارهء خداوند ، صادق است يكى اين است كه گفته شود : او يگانه است و هيچ گونه شبيه و مانندى ندارد . آرى خدا اين چنين است . يا اينكه گفته شود : خداوند « احدىّ المعنى » است يعنى نه اجزاى خارجى دارد و نه اجزاى عقلى ، و نه اجزاى ذهنى ، آرى خداوند متعال چنين است ! » « 1 » در دومين قسمت از اين توصيفها مىفرمايد : « هر عزيزى غير او ذليل است . » و كلّ عزيز غيره ذليل .
« عزّت » خواه به معناى « قدرت شكست ناپذير » باشد و خواه به معناى « احترام و عظمت » تنها شايستهء ذات خدا است ، زيرا ما سواى خدا از يك سو : اسير چنگال قوانين عالم آفرينشند و محكوم به قضا و قدر مىباشند و از سوى ديگر : همگى نيازمند به ذات پاك پروردگارند و از سوى سوم : عزّت او ذاتى است و اگر غير او عزيز باشد به سبب وابستگى به ذات پاك او است ، بنابراين هيچ موجودى توانايى عرض اندام در برابر عزّت او را ندارد و هر موجودى هر اندازه به او نزديك باشد به همان اندازه شعاعى از عزّتش بر او مىتابد . قرآن مجيد مىگويد :
« أَ يَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً »
؛ آيا اين منافقانى كه كافران را اولياى خود برگزيدهاند عزّت و آبرو نزد آنان مىجويند ؟ با اينكه همه عزّتها از آن خدا است . » « 2 »
هامش
( 1 ) توحيد صدوق ( بنابر نقل بحار الانوار ، جلد 3 ، صفحهء 206 ، حديث 1 . براى توضيح بيشتر دربارهء حقيقت توحيد و يگانگى خدا به كتاب « پيام قرآن » جلد سوم ، صفحهء 260 به بعد مراجعه كنيد .
( 2 ) سورهء نساء ، آيهء 139 .