جملهء « يسيرون في الشّهوات » اشاره به اين نكته است كه اصلا خطّ زندگى آنها از درون شهوات مىگذرد ، نه اينكه آلودگى به شهوات براى آنها مقطعى بوده باشد . و از آنجا كه فعل مضارع ( « يعملون » و « يسيرون » ) معناى استمرار دارد ، مفهوم كلام امام عليه السّلام اين است كه : « كار آنها به طور مستمرّ ، حركت در درون شهوات و عمل در درون شبهات است » .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه اعمال آنها مىتواند بازتابى از عقايد فاسدشان باشد و نيز ممكن است به خاطر آلودگى به شهوات ، به سراغ عقايدى بروند كه اعمال آنها را توجيه مىكند . « 1 » سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن به بخش ديگرى از ويژگىهاى اين هوسبازان گمراه - و گاه عالمنما - پرداخته و در بيان هفتمين و هشتمين اوصاف آنها مىفرمايد : « نيكى از نظرشان همان است كه خود نيك مىپندارند و منكر و زشتى همان است كه خود منكر و زشت بدانند ! » ( المعروف فيهم ما عرفوا ، و المنكر عندهم ما أنكروا ) .
از آنجا كه آنها رابطهء خود را با خدا و پيامبر قطع كردهاند ، معيار سنجش خوبى و بدى نزد آنها نه وحى آسمانى است و نه سنّت پيامبر و معصومين ، معيار ، هواى نفس و خواست دل آنها و يا اهداف گروهى تعصّبات قومى و مسايلى است كه حافظ منافع مادّى آنهاست و اگر واقعا اهل فكر و انديشه باشند - از آنجا كه بدون راهنمايى وحى و معصومين ، انديشهء انسان خطاپذير است - باز به گمراهى گرفتار مىشوند .
در نهمين و دهمين ويژگى مىفرمايد : « پناهگاه آنها در حلّ مشكلات خودشانند ، و در حوادث مهم ( و مبهم ) تنها به آراى ( ناقص ) خويش تكيه مىكنند . » ( مفزعهم
هامش
( 1 ) دربارهء معناى « شبهه » و تأثير آن در تحريف حقايق ، بحث مشروحى در جلد دوم ، ذيل خطبهء 138 ( صفحهء 405 به بعد ) آوردهايم .