شرح و تفسير
خودرأيى سر چشمهء اصلى اختلاف
از آنجا كه در آخرين جملههاى بخش گذشتهء اين خطبه ، سخن از درسهاى عبرت ، در زندگى انسانها بود ، امام عليه السّلام در اين بخش به يكى از موارد مهم اين عبرتها اشاره مىكند و آن اختلاف شديد افراد و اقوامى است كه پيروى انبيا و اوصيا را رها مىكنند و در ظلمات و گمراهى سرگردان مىشوند ، مىفرمايد : « راستى عجيب است ! و چرا تعجّب نكنم از خطا و اشتباه اين گروهها ( ى پراكنده ) با دلائل مختلفى كه بر مذهب خود دارند ! نه گام در جاى گام پيامبرى مىنهند و نه از عمل وصىّ ( پيامبر ) پيروى مىكنند ، نه به غيب ايمان مىآورند ، و نه خود را از عيب بر كنار مىدارند » ( فيا عجبا ! و مالي لا أعجب من خطإ هذه الفرق على اختلاف حججها في دينها ! لا يقتصّون أثر نبيّ ، و لا يقتدون به عمل وصيّ ، و لا يؤمنون بغيب ، و لا يعفّون « 1 » عن عيب ) .
در عصر اميرمؤمنان على عليه السّلام ، هم شكافهايى در امّت اسلامى پديدار شده بود و مذاهب مختلفى ، چه در اصول دين و چه در فروع ، ظاهر گشته بود ، و هم بر اثر گسترش كشورهاى اسلامى ، مذاهب گوناگون ديگرى نيز در محيط ، خودنمايى مىكردند . امام عليه السّلام اين اختلافات را به نقد مىكشد و سرچشمهء آن را خطاها و اشتباهات ديگر مىشمرد كه در اين خطبه به « ده نمونه » از اين خطاها اشاره شده ، چهار نمونهاش همان است كه در عبارات بالا آمده است .
نخست اينكه : آنها تابع وحى آسمانى و پيامهاى الهى كه توسط انبيا ابلاغ شده است نيستند .
هامش
( 1 ) « يعفّون » از مادّهء « عفاف » ( بر وزن ثواب ) در اصل به معناى خوددارى كردن از كارهاى نارواست و « عفيف » به كسى مىگويند كه از چنين كارهايى خوددارى كند ، هر چند در عرف فارسى امروز ما ، به كسانى گفته مىشود كه از نظر مسائل جنسى پاكدامن باشند .