بيدار شوند و به راه هدايت بازگردند و دست از ظلم و ستم بكشند .
دليل چهارمى نيز مىتواند داشته باشد و آن اينكه : برخى از آنان به هيچ وجه قابل هدايت نيستند ، خداوند به آنها مهلت مىدهد تا پشتشان از بار گناه سنگينتر شود و مجازاتشان شديدتر گردد . درست مانند كسى كه از درختى بالا رود ، هر چه بالاتر رود ، سقوط او دردناكتر و شكنندهتر است . قرآن مىفرمايد :
« وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ »
، آنها كه كافر شدند ( و راه طغيان پيش گرفتند ) تصوّر نكنند اگر به آنان مهلت مىدهيم به سودشان است . ما به آنان مهلت مىدهيم فقط براى اينكه بر گناهان خود بيفزايند و براى آنها عذاب خواركنندهاى ( آماده شده ) است . « 1 » بنابراين ، هر گاه ظالم و ستمگرى را بر امّتى مسلّط ديديم ، نبايد در مسئله عدل گرفتار شك و ترديد شويم ، چرا كه اين مسئله ، عوامل گوناگونى دارد كه در بالا به بخشى از آن اشاره شد .
هامش
( 1 ) سورهء آل عمران ، آيهء 178 .