به تعبير ديگر : آيات الهى و روايات معصومين را به صورت مومى درمىآورد كه به هر شكلى بخواهد آن را نشان مىدهد و از آنها براى توجيه گمراهىها و بدعتها استفاده مىكند .
« تفسير به رأى » را در يك جملهء كوتاه مىتوان اين چنين تعريف كرد : « كلمات و جملهها را از معناى واقعى تهى كردن و به شكل دلخواه در آوردن . » پر واضح است كه آيات و روايات در سايهء شوم « تفسير به رأى » ، نه تنها هدايتگرى خود را از دست مىدهند بلكه وسيلهاى براى توجيه گمراهىها خواهند شد ، به همين دليل ، در روايات اسلامى شديدا از « تفسير به رأى » منع شده است كه نمونهاى از آن را در بحثهاى گذشته ديديم و نيز ديديم كه اميرمؤمنان على عليه السّلام يكى از ويژگىهاى عالمنمايان گمراه را همين مسئله « تفسير به رأى » شمرده است ، تعبيرى كه در حديث معروف
« من فسّر برأيه ، آية من كتاب اللّه فقد كفر »
« 1 » آمده است ، نشان مىدهد كه « تفسير به رأى » زمينهاى است براى گرايش به كفر ، و نيز آنچه در حديث ديگرى آمده كه مىفرمايد :
« من فسّر القرآن برأيه ، إن أصاب لم يوجر ، و إن أخطأ خرّ أبعد من السّماء
، كسى كه قرآن را به رأى خود تفسير كند ، اگر به واقع هم برسد اجر و پاداشى ندارد و اگر خطا كند ، بيش از فاصلهء آسمان به زمين ، سقوط مىكند » . « 2 » خطرات تفسير به رأى بسيار زياد است كه فهرستوار چنين است :
1 - ايجاد هرج و مرج در فهم آيات و روايات .
2 - تبديل وسايل هدايت و معيارهايى كه براى اصلاح اشتباهات فكرى مردم به دست داده شده ، به عاملى براى تشديد اشتباهات .
3 - توليد اختلاف و نفاق و دامن زدن به تحزّب در مسايل عقيدتى و دينى .
هامش
( 1 ) تفسير برهان ، جلد 1 ، صفحهء 19 .
( 2 ) وسائل الشيعه ، جلد 18 ، صفحهء 149 ، ابواب صفات قاضى ، باب 13 ، حديث 66 .