از اطاعت فرمان پروردگار باز نمىدارد و بعد از فرا رسيدن مرگ ، پشيمانى و اندوه به آنان روى نمىآورد .
شرح و تفسير
واى بر انسانهاى غافل !
امام عليه السّلام در اين بخش كه در واقع نتيجهگيرى از بخشهاى گذشته است و با « فاء » تفريع شروع مىشود مىفرمايد : « بنده بايد از پروردگارش بترسد ، خويشتن را اندرز دهد ، توبه را مقدّم دارد ، و بر شهوات خود چيره شود » ( فاتّقى عبد ربّه ، نصح نفسه ، و قدّم توبته ، و غلب شهوته ) . « 1 » امام در جملهء اوّل ، دستور به تقوا مىدهد كه در واقع توضيحى است براى جملهء « فتزوّدوا في الدّنيا » كه قبلا آمده بود ، زيرا مىدانيم بهترين زاد و توشهها زاد و توشهء تقواست . و روى عنوان عبوديّت كه انگيزهء تقوا است تكيه مىكند و بعد از ذكر اين اجمال ، به تفصيل آن ، در سه جمله مىپردازد : نخست اندرز دادن خويش و به دنبال آن توبه كردن و سرانجام بر شهوات غالب شدن كه مجموعا يك نسخهء كامل براى سعادت انسانهاست ، انسانى كه از اندرز خويش غافل شود به سراغ توبه و جبران گذشته نمىافتد و چنين انسانى مغلوب شهوات مىشود .
سپس اشاره به مطلبى مىكند كه در حقيقت دليلى است براى آنچه در جملهء قبل آمده ، مىفرمايد : « زيرا مرگ انسان ، از نظرش پنهان است ( ناگهان فرا مىرسد در حالى كه توبه نكرده و از اسارت شهوات رهايى نيافته ) و آرزويش وى را فريب مىدهد ، شيطان همواره مراقب اوست ، گناه را در نظرش جلوه مىدهد تا مرتكب شود ، و او را در آرزوى توبه نگه مىدارد ، تا آن را به تأخير اندازد و هنگامى كه مرگ
هامش
( 1 ) « افعالى » كه در اين جملههاست ، گر چه به صورت ماضى آمده ، ليكن معناى امر را در بردارد گويا چنان شنونده مطيع فرمان است كه بدون گفتن ، آنها را انجام داده است .