چرا كه اين صفات و الا ، جز در امثال او پيدا نمىشود . ولى بهتر آن است كه گفته شود ، بيان امام عليه السّلام شرح حال و تبيين صفات كلّى از عارفان كامل و رهروان راستين راه حقّ است ، كه او و همسرش و فرزندان معصومش ، بعد از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بارزترين مصداق آن مىباشند .
به راستى دقّت در اين بخش از خطبه ، نشان مىدهد كه امام عليه السّلام هيچ نكتهء مهمّى را در تبيين حال اين انسانهاى كامل ، فروگذار نفرموده است و جالب اينكه حدود « چهل صفت » از صفات آنها را در اين بيان فشرده ، ذكر فرموده است .
نخست ، روى سخن را به همهء رهروان اين راه كرده ، مىفرمايد : « اى بندگان خدا ! محبوبترين بندگان نزد خداوند كسى است كه او را ( در راه پيروزى بر هوسهاى سركش ) نفسش يارى كرده است » ( عباد اللّه ! إنّ من أحبّ عباد اللّه إليه عبدا أعانه اللّه على نفسه ) .
اين جمله كه در آغاز اين كلام مهمّ آمده است ، اشاره به اين نكته دقيق است كه پيمودن اين راه - جز به يارى خدا - براى هيچ كس ممكن نيست ، چرا كه خطرات و پرتگاهها ، آنقدر زياد است كه آدمى با نيروى محدود خويش ، نمىتواند از اين راه به سلامت بگذرد ، جز اينكه توكّل بر خدا كند و خود را به او بسپارد و از درياى بىكران لطف و قدرتش كمك بگيرد . همانگونه كه قرآن با صراحت مىگويد :
« وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَكى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً »
، و اگر فضل و رحمت الهى بر شما نبود ، هرگز احدى از شما پاك نمىشد » . « 1 » ناگفته پيداست كه هدايتها و حمايتها و اعانتهاى الهى بىحساب نيست ، بايد سر تا پا تسليم شد و با قلبى مملوّ از عشق به پروردگار ، به در خانهء او رفت .
سپس امام عليه السّلام به بيان نتيجهء اين اعانت الهى پرداخته ، مىافزايد : « آن كس ، حزن
هامش
( 1 ) سورهء نور ، آيهء 21 .