دليل ، اعمال نيك فراوان به جا آورده است . از آب گوارايى كه به آسانى ( با امدادهاى الهى ) در اختيارش قرار گرفته ، سيراب گشته و يكباره آن را سركشيده است و راه هموار و مستقيمى را ( كه خدا به او نشان داده ) پيموده است . جامهء شهوات را از تن برون كرده و از تمام همّ و غمها - جز يك اندوه - خود را تهى ساخته و تنها به آن مىانديشد ( همّ و غم او ، تنها وصال محبوب و قرب پروردگار است ) .
اين زهد و اخلاص ، او را از نابينايىها رهايى بخشيده و از زمرهء هوا پرستان خارج ساخته است ، ( بدين سبب ) كليد درهاى هدايت و قفل درهاى ضلالت گرديده .
راه هدايت را با بصيرت دريافته و در آن گام نهاده و نشانههاى اين راه را به خوبى شناخته و از امواج متلاطم شهوات ، گذشته است . از ميان دستگيرههاى هدايت ، به مطمئنترين آنها چنگ زده و از رشتهها ( ى نجات ) به محكمترين آنها متمسّك شده است ، به همين دليل ، در مقام يقين به آنجا رسيده كه ( حقايق را ) همانند نور آفتاب مىبيند .
شرح و تفسير
محبوبترين بندگان خدا
امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه - همان گونه كه درگذشته نيز اشاره شد - صفات اولياء اللّه و پرهيزگاران و سالكان الى اللّه را به عالىترين وجهى توصيف كرده است ، به گونهاى كه « ابن ابى الحديد » در « شرح نهج البلاغهء » خود مىگويد : « اصحاب طريقت و حقيقت ، علم و دانش را از اين خطبهء امام عليه السّلام گرفتهاند كه حال عارف كامل را در آن بيان فرموده است « 1 » » .
بعضى معتقدند كه امام عليه السّلام در واقع خود را در اين بخش از خطبه معرّفى فرموده ،
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، جلد 6 ، صفحهء 365 .