مىكنند ، ( از همه دردناكتر اينكه ) نه بر اعمال صالحشان چيزى افزوده مىشود و نه از اعمال زشتشان مىتوانند توبه كنند . آيا شما فرزندان و پدران و برادران همان مردم نيستيد ؟ شما نيز همان برنامهها را دنبال مىكنيد و بر همان طريقه سوار هستيد و در همان جادّه گام برمىداريد ( و سرانجام به همان سرنوشت گرفتار خواهيد شد ! ) ولى افسوس كه دلها از گرفتن بهرهء خويش سخت و ناتوان شده و از رشد معنوى خود ، غافل گشته و در غير طريق حقّ ، گام برمىدارد ، گويى غير آنها مقصود هستند ( و مرگ هرگز به سراغ آنها نمىآيد ) و گويى نجات و رستگارى آنها ، در به چنگ آوردن دنياست .
شرح و تفسير
سر انجام چهرههاى پرطراوت پژمرده مىشود !
امام عليه السّلام اين معلّم بزرگ اخلاق در جهان انسانيّت ، در اين بخش از خطبه ، نخست به اين نكته اشاره مىفرمايد كه : آن روز كه انسان چشم از جهان برمىبندد نه كسى قدرت دارد مرگ را از انسان دور كند و نه ناله و فرياد بازماندگان مشكلى را حل مىكند . امام على عليه السّلام به صورت يك استفهام انكارى مىگويد : « آيا آنها ( بستگان و نزديكان ) مىتوانند مرگ را از او دفع كنند و يا نالهها و شيونهاى آنان براى او سودى دارد ، در حالى كه به محلّهء مردگان سپرده شده ، و در تنگناى قبر تنها مانده است ؟ » ( فهل دفعت الأقارب ، أو نفعت النّواحب ، « 1 » و قد غودر « 2 » في محلّة الأموات رهينا ، و في ضيق المضجع وحيدا ) .
گويى ديوار آهنين ، به قطر هزاران متر ، ميان او و بازماندگانش ايجاده شده است
هامش
( 1 ) « نواحب » جمع « ناحبه » از مادّهء « نحب » ( بر وزن نذر ) و « نحيب » ، در اصل به معناى جديّت در كار است .
سپس به معناى گريه كردن شديد و با صداى بلند ، به كار رفته است . بنابراين « نواحب » به معناى كسانى است كه صداى خود را به گريه بلند مىكنند .
( 2 ) « غودر » از مادّهء « غدر » ( بر وزن مكر ) به معناى بىوفايى و پيمانشكنى است ، سپس به معناى ترك كردن هر چيزى آمده است و در خطبهء بالا به همين معنا به كار رفته است .