زيانهايى كه از اين رهگذر دامان انسانها را مىگيرد ، بيش از آن است كه در تصوّر بگنجد .
كسى كه مرتكب گناه ريا و نفاق و دوگانگى ظاهر و باطن مىشود ، در واقع توحيد افعالى خدا را نپذيرفته است ، عزّت و ذلّت را به دست مردم مىبيند و دوستى و محبّت انسانها را بر دوستى و محبّت خداوند ترجيح مىدهد ، هر چه اگر بدانيم عزّت و ذلّت به دست خدا است و قلوب مردم به فرمان او است ، هر چه مىخواهيم از او مىخواهيم و هر چه انجام مىدهيم براى او انجام مىدهيم .
تناقض در ميان گفتار و نيّات قلبى ، تنها در مورد رياكارى نيست ، بلكه هر دوگانگى در ميان ظاهر و باطن را شامل مىشود . هر سخنى را انسان بگويد و به هنگام عمل در پاى آن نايستد ، يا اراده و تصميمش بر ضدّ آن باشد ، نشانه دوگانگى ميان ظاهر و باطن است ، هر چند قصد ريا كارى هم نداشته باشد . قرآن مجيد مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ »
؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! چرا سخنى مىگوييد كه عمل نمىكنيد ، نزد خدا بسيار موجب خشم است كه سخنى بگوييد كه عمل نمىكنيد . « 1 » ما همه شبانهروز ، در نمازهاى خود مىگوييم :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
در حالى كه بسيار مىشود كه قلب ما چيز ديگرى مىگويد ، نه معبود ما منحصرا خدا است و نه تنها از او يارى مىجوييم . و نيز در تشهّد مىخوانيم : « أشهد أن لا إله إلّا اللّه وحده لا شريك له » در حالى كه در دل ، شريكان و همتايان زيادى براى او قرار مىدهيم ، كه واضحترين آنها شيطان هواى نفس است و اين مسأله بازتاب گستردهاى بر تمام زندگى بشر دارد و اين دعا كه در كلام بالا آمده ، درس بزرگى است . براى دور شدن از اين خطر مهمّ ! سرانجام در آخرين دعا ، از چهار چيز تقاضاى غفران مىكند و به خدا پناه
هامش
( 1 ) سورهء صفّ ، آيات 2 - 3 .