امورى باشد كه دو طرف عهد و پيمان ، خود انسان است ، خودش با خودش عهد مىكند ، كه انجام آن نشانهء شخصيت انسان و عزم راسخ او در كارها است و شكستن آن دليل بر سستى اراده مىباشد كه بايد از آن به خدا پناه برد .
و يا اين كه يك طرف پيمان خود او است و طرف دوم خدا است كه در واقع اين معنا ، در جملهء مزبور در تقدير است . « 1 » در اين صورت اشاره به تمام پيمانهاى الهى است كه انسان با خدا پيمان بسته و به آن وفا نكرده است . زيرا بسيارند كسانى كه در مشكلات و گرفتارىها ، پيمانهاى محكمى با خدا مىبندند ، امّا هنگامى كه طوفان حوادث فرو مىنشيند و به كام دل مىرسند ، همه پيمانها فراموش مىشود . قرآن مجيد مىگويد :
« وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَ تَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ »
، بعضى از آنها با خدا پيمان بسته بودند كه اگر خداوند ما را از فضل خود روزى دهد و به يقين انفاق خواهيم كرد و از صالحان خواهيم بود ، ولى هنگامى كه خدا از فضل خود به آنها عطا كرد ، بخل ورزيدند و سرپيچى نمودند و روى برتافتند ( و پيمان خود را با خدا شكستند ) » . « 2 » در سومين دعا ، از مسأله ريا و نفاق به خدا پناه مىبرد و تقاضاى آمرزش مىكند ، عرضه مىدارد : « خداوندا ! آنچه را با زبان به تو تقرّب جستم ، سپس قلبم با آن مخالفت نمود ، بر من ببخش ! » ( اللّهمّ اغفر لي ما تقرّبت به إليك بلساني ، ثمّ خالفه قلبي .
تظاهر به كارهاى خوب - با زبان ، يا اعمال ظاهر و رياكارى در عبادات و ساير اطاعات - يكى از خطرناكترين شعبههاى شرك است كه هم در آيات قرآن و هم در روايات ، مردم از آن بر حذر داشته شدهاند و متأسّفانه يكى از رايجترين كارها است و
هامش
( 1 ) در تقدير چنين بوده : « و أيت من نفسي مع ربّي . »
( 2 ) سورهء توبه ، آيات 75 - 76 .