تشبيه به « ضبّه » ( سوسمار ) به خاطر آن است كه سوسمار در ميان حيوانات به حماقت معروف است ، تا آنجا كه حتّى لانهء خود را ممكن است گم كند . لذا آن را در كنار تخته سنگى مىسازد كه نشانه باشد و گم نشود ، به علاوه مىگويند « سوسمار » موجود بسيار بىعاطفهاى است ، چرا كه حتّى نوزادان خود را مىخورد .
همچنين تشبيه به « كفتار » نيز به خاطر حماقت اين حيوان است . در شرح خطبهء ششم ويژگىهاى ديگرى نيز از « كفتار » بيان گرديد ، از جمله اين كه او حضور دشمن را احساس مىكند ولى با زمزمههاى شكارچى به خواب مىرود ، خوابى كه منتهى به اسارت و مرگ او مىشود و به اين ترتيب كمترين مقاومتى در برابر دشمن خود نمىكند .
امام عليه السّلام با اين تشبيهات مىخواهد انگشت روى نقطهء اصلى درد بگذارد و بگويد نقطهء ضعف آنها كجا است ، كه دشمن را - على رغم امكانات وسيعى كه در اختيار ياران امام عليه السّلام است - اين چنين جسور و بىپروا ساخته ! آرى ، درد بزرگ آنها احساس ضعف و زبونى و عدم احساس مسئوليّت در برابر مسايل مهم اجتماعى بود و گر نه با داشتن رهبرى همچون على بن ابى طالب عليه السّلام بايد با آسانى دشمنان را عقب برانند و تمام كشور اسلام را امن و امان كنند .
حوادث مختلفى كه در جنگ « صفّين » واقع شد شاهد گوياى سخنان مولا على عليه السّلام در اين خطبه است . چگونه لشكر كوفه با حماقتهاى پى در پى و از دست دادن فرصتها ، هم خودشان را بيچاره كردند ، هم امامشان را به زحمت انداختند ، و هم جامعهء مسلمين را در زير پرچم ظالمان خونخوار و غارتگران بيدادگر ، قرار دادند .
سپس حضرت عليه السّلام با تشبيه ديگرى ضعف و زبونى آنها را آشكار مىسازد و مىفرمايد : « به خدا سوگند ! ذليل آن كس است كه شما ياور او باشيد و آن كس كه به وسيلهء شما ( به سوى دشمن ) تير اندازى كند ، همچون كسى است كه تيرى بىپيكان
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٣٩